Artboard 1
11-03-2018 | Manon Blonk
Sleepwet Symposium: alle kanten van de WIV belicht

 

v.l.n.r.: Kuiper, Schellevis, de Jong, Korteweg. | foto: Manon Blonk

Op 21 maart trekt heel Nederland naar de stembus, om te besluiten over de veelbesproken ‘sleepwet’. Een ingewikkelde kwestie, met vele kanten. Al deze kanten werden uitgebreid belicht tijdens het Sleepwet Symposium, georganiseerd door Leiden Honours Community.

Op dinsdag 6 maart werden studenten en docenten van de Universiteit Leiden, samen met andere gasten en genodigden, verwelkomd in de Lorentzzaal van het Kamerlingh Onnesgebouw te Leiden. De zaal liep langzaam vol met casual geklede studenten, maar ook dames en heren in pak bemachtigden hun plekje in de collegebanken. Allemaal met hetzelfde doel: geïnformeerd worden over het ietwat ingewikkelde WIV-referendum. Nieuwsgierig en wellicht enigszins bezorgd over de privacy van de Nederlander, werd er aandachtig geluisterd naar de vijf sprekers van de avond, die op een luchtige en begrijpbare manier hun standpunt in dit verhaal toelichtten.

Wat is de WIV?

WIV staat voor Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2017. Op 21 maart 2018 wordt er gestemd over de nieuwe versie van de huidige wet uit 2002. In de WIV staan de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten: de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) en MIVD (Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst). Zij zijn er om de veiligheid van de samenleving te helpen beschermen.
Door deze wet hebben de diensten 6 bevoegdheden, maar de meeste discussie gaat over het aftappen en afluisteren van burgers. Door de wetswijziging mogen de diensten nu in sommige gevallen op grotere schaal communicatie aftappen via de kabel, als een visser met zijn visnet. Daarom wordt de wet ook wel de ‘sleepwet’ genoemd.

Oogje in het zeil

Joost Schellevis (NOS) leidde de avond en wist ons een klein beetje gerust te stellen: Ja, de AIVD mag met de nieuwe wet méér informatie aftappen, nee, dat gebeurt niet zomaar. ‘Voordat er mag worden afgetapt, moet er aan drie criteria worden voldaan: ten eerste moet het aftappen noodzakelijk zijn. Daarnaast moet het proportioneel zijn: er mogen niet méér gegevens worden afgetapt dan nodig is. Tot slot moet het subsidiair zijn; er is dan geen lichter middel mogelijk om de informatie te verkrijgen.’
Ook moet een aanvraag tot aftappen nog langs een lange weg met toetsingscommissies en controleurs gaan, voordat er toestemming gegeven kan worden. ‘Zo’n aanvraag om informatie af te tappen moet eerst door een medewerker van de AIVD worden goed gekeurd. Vervolgens gaat het voorstel nog langs het hoofd van de AIVD, de minister van Binnenlandse Zaken en een opgerichte toetsingscommissie. Dan pas is het tijd om te tappen, maar ook tijdens het tappen wordt er een oogje in het zeil gehouden door een toezichtcommissie en de Tweede Kamer’, licht Schellevis toe.

Balansoefening vanjewelste

Alle sprekers zijn het er over eens: de WIV is echt aan vernieuwing toe. In het geval van Geert Kuiper, plaatsvervangend directeur MIVD, is deze mening geen verrassing. Volgens hem zijn meer mogelijkheden voor de veiligheidsdiensten noodzakelijk om de veiligheid van Nederlanders te kunnen waarborgen. De diensten mogen nu al informatie krijgen via de ether, maar daar wordt lang niet zoveel gebruik van gemaakt als van de kabel. ‘Andere landen hebben de mogelijkheid al om de kabel op te gaan, Nederland loopt hierin achter, terwijl het wel een belangrijke manier om hackers en terroristen te vinden in deze tijden van moderne technologie.’

Ook hoogleraar Wim Voermans benadrukt het belang van het beschermen van de staatsveiligheid. ‘De overheid moet de staatsveiligheid beschermen, maar schaadt hiermee bepaalde democratische rechten. Dit blijft altijd een moeilijke afweging, het is een balansoefening vanjewelste.’

‘We zijn er om de regels toe te passen, niet te overtreden’

Toch vindt Kuiper dat er voldoende rekening wordt gehouden met de democratische rechten. ‘Natuurlijk tappen we niet zomaar informatie af, alleen als we voldoen aan de drie criteria (noodzakelijk, proportioneel, subsidiair), mogen we de rechten van de burgers aantasten in het belang van de veiligheid. Want tijdens het streven naar veiligheid is het beheersen van de ‘spelregels’ erg belangrijk voor ons personeel: we zijn er om de regels toe te passen, niet om ze te overtreden.’

Goudmijn

Ondanks de strenge criteria en vele toezichthouders, is er veel kritiek op de nieuwe WIV, met name op bovengenoemd punt van aftappen. Ondanks dat ook David Korteweg (Bits of Freedom) denkt dat vernieuwing van de wet noodzakelijk is, is hij van mening dat de nieuwe wet in deze huidige vorm tekort schiet op 5 belangrijke punten. ‘Als eerste moet ‘het sleepnet’ uit de wet gehaald worden, om de privacy van de burger te beschermen. Er mogen hierdoor namelijk ook gegevens afgetapt worden van onschuldige burgers.’ Bovendien is het moeilijk om de verkregen gegevens veilig te bewaren, legt Erik de Jong (Fox-IT) uit: ‘De afgetapte informatie is natuurlijk een goudmijn aan informatie, zeer kwetsbaar voor hacks. Gelukkig zijn de NIVD en de AIVD zich wel bewust van hun verantwoordelijkheid om deze informatie te beschermen.’

Ten tweede mogen er volgens deze wet de afgetapte gegevens (ook van onschuldige burgers), ongeëvalueerd gedeeld worden met buitenlandse geheime diensten. Ook dit is onacceptabel. Als derde puntje moet real time toegang tot databases van organisaties en bedrijven worden beperkt. Ten vierde hoeven de geheime diensten zwakke plekken in software nu niet te melden bij de makers. Om de online leefwereld van Nederland veiliger te maken, zou dit wel gemeld moeten worden, zodat de makers de zwakke plekken kunnen verbeteren. Tot slot moet het oordeel van de toezichthouder (of een aanvraag tot aftappen wel of niet wordt goedgekeurd) bindend worden; in de huidige versie van de wet kan de minister van Binnenlandse Zaken dit oordeel naast zich neerleggen.’

Lees hier meer over de 5 verbeterpunten volgens Bits of Freedom.

Tegen-stem voor verbetering

Tegen de WIV stemmen, is volgens Korteweg géén stem tegen een wet-vernieuwing. ‘Het is belangrijk om te realiseren dat dit een raadgevend referendum is. Een ‘Nee’-stem is een stem tegen de huidige versie van de nieuwe wet. Stemmen we massaal tegen de nieuwe wet, dan dwingen we de regering om er nogmaals naar te kijken en de cruciale probleem punten te verbeteren.’

De bezoekers van het symposium verlaten het Kamerling Onnesgebouw met veel nieuwe kennis over de WIV. Hoewel veel van hen nog steeds besluiteloos lijkt, is iedereen nu goed ingelicht over het hoe en wat rondom de wet. En dat is het allerbelangrijkste, volgens professor Voermans: ‘Ik ben blij met dit referendum, het is goed om hier over na te denken en te discussiëren. Wat je uiteindelijk stemt, maakt mij niet uit. Maar laat je in elk geval heel goed informeren.’

Het advies van professor Voermans opvolgen? Lees hier verder over de WIV:

www.overdewiv.nl

www.rijksoverheid.nl

www.referendum-commissie.nl

Sprekers

Tijdens het symposium werden alle kanten van de WIV toegelicht door 5 sprekers.
Joost Schellevis (1989) is techjournalist bij de NOS en maakt hier verhalen over technologie, hacking, privacy en aftappen en is daardoor goed op de hoogte van alle ins en outs van de (nieuwe) WIV.
Professor Wim Voermans (1961) is hoogleraar Staats- en Bestuursrecht op de Universiteit Leiden, daarnaast is hij wetenschappelijk directeur van het Instituut Publiekrecht. Voermans weet alles over onder andere wetgevingsprocedures, openbaarheid en transparantie, toezicht en handhaving en ook over referenda.
Erik de Jong is Chief Research Officer bij Fox-IT en houdt zich bezig met online informatiebeveiliging.
David Korteweg begon zijn carrière als advocaat, maar is inmiddels onderzoeker bij Bits of Freedom, een bedrijf dat opkomt voor internetvrijheid in Nederland. Hier houdt hij zich bezig met de nieuwe WIV.
Geert Kuiper (1958) is sinds 2014 plaatsvervangend directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), nadat hij hier twee jaar als hoofd van de afdeling inlichtingen heeft gewerkt.

veiligheid | nieuws

Leiden heeft een nieuw college. D66, GroenLinks en PvdA presenteerden het beleidsakkoord 2018-2022: ‘Samen maken we de stad’. Eerdere onderhandelingen, waarbij de VVD en niet de PvdA betrokken was, liepen op niets uit. Wat is het nieuwe college van plan om de Sleutelstad veilig te houden? Mooi nieuws. Gisteren bereikten de zes vertegenwoordigers van D66, …

veiligheid | interview

‘Het goedkoopste biertje van Leiden’ luidt één van de reclameleuzen van de Hifi-bar, gevestigd in de Vrouwensteeg. Met een prijs van een euro en vijfentwintig cent is daar niets aan gelogen. Op dinsdag en donderdag is de Hifi vanaf 23.00 geopend voor alle studenten, wekelijks komen er honderden jongvolwassenen een dansje wagen. Hoe weet deze …

veiligheid

Bij het wonen in een studentenhuis denken de meeste mensen onmiddellijk aan een hoop troep, een stevig glas bier en vooral veel gezelligheid. Helaas gaat het eens in de zoveel tijd gruwelijk mis, en ontstaat er een flinke huisbrand. Hoe veilig zijn de studentenhuizen in Leiden eigenlijk? De DUWO is een huurstichting met bijna 7.000 …

veiligheid | column

Ik kan er niets aan doen. Druisend tegen al mijn principes in is ook mijn leven behoorlijk burgerlijk geworden. Ik woon in een hofje, sorteer netjes mijn plastic en ben daarnaast al een tijdje fanatiek op zoek naar het radijsbakje om mijn Albert-Heijnmoestuincollectie te completeren. Toegegeven, dat laatste is misschien niet helemaal waar. Toch was …

veiligheid

Heeft DNA-onderzoek een doorslaggevende rol heeft gespeeld in de liquidatiezaak van Zeynel Er in Leiden? Ja, en eigenlijk was dat ook geen verrassing. Kijken we naar de feiten: DNA-sporen op een Albert Heijn-tasje, op het busje die zij gebruikten voor de liquidatie en op alle materialen die door de politie in beslag zijn genomen. Toch …

veiligheid | reportage

Ik vind het tijd om een duik te nemen in het leven van handhaving en hun negatieve imago (al dan niet) op te frissen. Want wat is het, dat handhaving Leiden doet? Ik draaide een aantal dagen mee.

veiligheid

In Leiden lijkt het nog redelijk rustig, maar criminaliteit zit in alle uithoeken van de samenleving (óók in Leiden). Daarom bezocht ik een symposium, georganiseerd door studievereniging der psychologie Labyrint, om me te verdiepen in de forensische psychologie

veiligheid | interview

Als we het over gebrek aan verkeersveiligheid in Leiden hebben, is er één kruispunt dat er met kop en schouders bovenuitsteekt: het kruispunt bij Anne&Max waar maar liefst vijf wegen samenkomen.

veiligheid | interview

  Afpakken van vermogen gebeurt bij het Openbaar Ministerie al bij de grote zaken. Sinds een jaar bestaan er nu ook kleinere ‘afpakteams’. Het is een proef om te kijken of dit ook ook bij kleinere onderzoeken werkt die snel afgehandeld kunnen worden. Nadine is zo’n medewerker. Hoe werkt dit nu precies?

veiligheid | explainer

Je zou denken dat de meeste mensen niet stelen, dit is immers iets voor dieven, toch? Niets lijkt minder waar. Leden van studentenvereniging L.V.V.S. Augustinus stelen elkaars jas zonder pardon.

veiligheid

De gemeente denkt erover de Oosterkerkstraat in een 30-kilometerweg te veranderen, waarbij de fietsers op de autoweg zullen gaan fietsen. “Levensgevaarlijk”, zegt Peter Rumler van de Leidse afdeling van de Fietsersbond. Waarom is er zo’n meningsverschil? LeidenLokaal zocht het uit.

veiligheid | column

Het maakt niet uit of het de warmste meimaand is in 300 jaar, of ver beneden het vriespunt in de winter. In weer of wind staan ze voor je klaar: de reclamemakers op straat.