Artboard 1
11-04-2018 | Suzanne Nelemans
Laaggeletterdheid in Leiden: ‘Ik vul dat formulier thuis wel in’

‘Ik heb mijn bril niet bij me’, ‘ik vul dat formulier thuis wel in’ of ‘ik ben dyslectisch’. Het zijn veelgehoorde uitspraken van mensen die niet kunnen lezen en schrijven om niet door de mand te vallen. Er heerst schaamte onder laaggeletterden: niet of nauwelijks kunnen lezen of schrijven is taboe.

‘Laaggeletterden zijn lang niet allemaal 65-plussers of allochtonen’

Er zijn in Nederland 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder die moeite hebben met taal en rekenen. Projectleider bibliotheekvernieuwing bij Bibliotheek Plus Centrum in Leiden Tonny  van Rijnswou: ‘Laaggeletterden zijn lang niet allemaal 65-plussers of allochtonen. Slechts een derde van de laaggeletterden is allochtoon en in het huidige onderwijs komt nog steeds 10 % met een te laag taalniveau van de basisschool. Een deel haalt deze achterstand later in, maar op het vmbo heeft bijvoorbeeld nog ongeveer een kwart van de scholieren een te laag taalniveau.’

Problemen

Volgens Stichting Lezen en Schrijven is laaggeletterdheid een overkoepelende term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en het toepassen van informatie. Zij hebben bijvoorbeeld problemen met het invullen van formulieren, straatnaamborden lezen, geld opnemen bij een pinautomaat, vertrektijden van de trein opzoeken of het lezen van bijsluiters van medicijnen.

Ook in Leiden bestaat laaggeletterdheid: het percentage ligt tussen de 9 en 11 %, iets lager dan het landelijk gemiddelde. Van Rijnswou: ‘Vooral in Leiden Noord, Zuid-West en in de Stevenshof komt laaggeletterdheid vaker voor. Laaggeletterden bevinden zich vaak in beroepssegmenten met een laag opleidingsniveau. Steden en dorpen met traditioneel veel laaggeschoold werk komen boven het landelijk gemiddelde uit.’

Sport

Er zijn verschillende oorzaken van laaggeletterdheid. ‘Vaak is er sprake van slechte leerbaarheid, en gaat het om mensen die te weinig scholing hebben gehad en met een laag taalniveau van school zijn gegaan. Vervolgens zijn ze iets met hun handen gaan doen, en hebben ze het lezen en schrijven niet onderhouden. Maar taal is net als sport iets dat je moet blijven oefenen.’

‘Er bestaat veel schaamte bij laaggeletterden, ik denk dat dat de voornaamste reden is dat mensen het liever geheim houden in plaats van hulp te zoeken. Bovendien betekent hulp zoeken ook dat ze weer terug naar school moeten, en daar voelen ze grote weerstand tegen.’

De bibliotheek in Leiden organiseert verschillende activiteiten voor laaggeletterden. Zo is er een taalspreekuur waar mensen terecht kunnen met vragen. ‘Wij kunnen mensen helpen bij het zoeken naar passende lessen of vrijwillige taalondersteuning’, legt Van Rijnswou uit. ‘Ook is er een lees- en schrijftafel waar mensen kunnen oefenen met lezen en schrijven. Voor mensen die hun spreken willen verbeteren, is er het Taalcafé, hier komen voornamelijk nieuwe Nederlanders, omdat autochtone laaggeletterden immers geen probleem hebben met spreken.’

  • Deelnemers en vrijwilligers van het Taalcafé. Foto: Suzanne Nelemans

Digibeet

Een deel van de laaggeletterden, met name in de hogere leeftijdsgroepen, is digibeet. Een zorgwekkende constatering vanwege de toenemende digitalisering in de samenleving. Van Rijnswou: ‘Bankzaken regel je tegenwoordig bijna allemaal online. En ook het aanvragen van een uitkering of de belastingaangifte gaat digitaal. Enerzijds snap ik dat de overheid hierdoor geld kan besparen, anderzijds vind ik het belangrijk dat er een plek blijft waar mensen hun vragen kunnen stellen aan een echt persoon.’

Voor mensen die moeite hebben met bijvoorbeeld inloggen met een DigiD, organiseert de bibliotheek de gratis cursus DigiSterker waarbij mensen leren werken met de digitale overheid. Van Rijnswou: ‘Daarnaast is er ook een Klik & Tik cursus voor mensen die echt bij het begin moeten beginnen. Tot slot hebben we digitale spreekuren waar mensen terecht kunnen met vragen over praktische digitale toepassingen.’

1 miljard

Laaggeletterdheid kost de maatschappij behoorlijk wat geld: jaarlijks bijna 1 miljard euro. Laaggeletterden zijn vaker werkloos en doen daarom een beroep op sociale zekerheid. Salarissen van laaggeletterden die wel een baan hebben, zijn bovendien lager. Hierdoor loopt de overheid een flink aantal belastingkosten mis. Tot slot zijn de kosten voor gezondheidszorg hoger dan van mensen die geen moeite hebben met lezen, schrijven en rekenen. Laaggeletterden lopen zelf ook inkomsten mis als gevolg hiervan.

Infographic Modern
Infogram

Van Rijnswou merkt dat er steeds meer aandacht is voor laaggeletterdheid. ‘Als ik er vroeger over vertelde, geloofden mensen niet dat het aantal laaggeletterden zo groot is. Nu hebben mensen er steeds vaker wel eens van gehoord.’

‘Ik merk wel dat de huidige projecten vooral gericht zijn op allochtonen. Begrijpelijk omdat deze groep makkelijker te herkennen is. Er is bovendien minder sprake van een taboe op moeite met Nederlands lezen en schrijven als je in een ander land geboren bent. Maar de grootste groep van laaggeletterden is Nederlands. Via campagnes en door samen te werken met zorginstellingen, huisartsen en apothekers proberen we steeds meer ook de Nederlandse laaggeletterden te bereiken.’

welzijn | reportage

  Wat hebben de eerste genetisch gemanipuleerde stier en een restaurant met als motto ‘verbinding’ met elkaar te maken? Het antwoord: een stal. De Stal, om precies te zijn. Want op de vroegere verblijfplaats van stier Herman, achter het LUMC op het Bio Science Park, staat nu De Stal: een duurzaam en maatschappelijk betrokken horecagelegenheid …

welzijn | achtergrond

Op 14 mei 2017 werd de jongste Franse president ooit ingehuldigd: Emmanuel Macron. Met zijn plotse populariteit, grootse plannen en verrassend goede Engels deed hij de grondvesten van de Franse politiek schudden. Precies een jaar later blikt dr. Niek Pas, hoogleraar Franse moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, in een lezing terug op het eerste …

welzijn | reportage

  De Côte d’Azur: alleen maar duur en luxe? Er is een uitzondering! Hoewel de meeste mensen kiezen voor buursteden Nice of Cannes, is de sfeervolle havenstad Antibes een bezoek meer dan waard. De stad biedt een mix van luxe en de charme van het Franse platteland. Ik ging erheen en bekeek de badplaats door …

welzijn

Wat je moet weten over één van de grootste onderzoeksinstituten van Nederland: het Centre for Human Drug Research (CHDR). Je leest het hier.

welzijn

Leiden is een stad van traditie. Deze traditie klinkt door in de stad zelf. Met onder andere de oudste universiteit van het land is Leiden HUPPELDEPUP. Hier zijn de 7 oudste toeristische attracties van Leiden. Must sees voor als je ouders, opa of oma een keer op bezoek komen. Oudt Leyden, 1907 Het is maar bij …

welzijn

Het is een kleurrijke bedoeling, de Wereldfair van het museum Volkenkunde. Het plein voor het museum was 21 mei gevuld met een podium, verschillende kraampjes en vooral veel mensen en vrolijkheid. Een interview met Museum Volkenkunde-medewerkster Farnaaz Jahangier. Wat is de Wereldfair? De Wereldfair is een Wereldse Markt. De bezoekers kunnen meedoen aan verschillende workshops …

welzijn | interview

It’s a man’s world… Ook als het om hoge posities in de wetenschap gaat. Maar dit verandert langzaamaan. Zo zijn er onlangs honderd nieuwe vrouwelijke hoogleraren benoemd via het Westerdijk Talentimpuls. Daarnaast hangen er sinds kort veertien portretten van vrouwelijke hoogleraren in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden, een plek waar tot nu toe slechts …

welzijn

Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er steeds minder studenten op kamers gaan wonen. Ook veel Leidse studenten wonen elders, zelfs als dat betekent dat ze een flinke reistijd hebben en niet een halfuurtje voor aanvang van een college uit bed kunnen rollen.

welzijn

Duurzaam leven duur of lastig? Leiden Lokaal maakt het jou makkelijker dankzij deze gids die biologisch verantwoorde horecagelegenheden bij jou in de buurt laat zien.

welzijn | interview

We horen er tegenwoordig bijna dagelijks wel iets over: duurzaamheid.Maar hoe zorg je ervoor dat duurzaamheid voor iedereen toegankelijk is? “Wij willen het via educatie nog breder op de kaart zetten”, aldus Nanda van Beest, senioradviseur duurzaamheidseducatie bij de gemeente Leiden.

welzijn | interview

Ties Bosman bouwt Tiny Houses naar de wensen van zijn klanten. Foto: Claire Witteman Tiny Houses zijn helemaal ‘in’. Als je het letterlijk vertaald heb je het eigenlijk over ‘kleine huizen’. Ties Bosman houdt zich in het dagelijks leven bezig met de bouw van deze huizen. Je spreekt volgens hem pas over een Tiny House …

welzijn | interview

In 2050 gaan er wellicht meer mensen dood aan de gevolgen van antibiotica-resistentie dan kanker, aldus een rapport van ‘The Review on Antimicrobial Resistance.’ Er worden steeds minder nieuwe soorten antibiotica ontdekt en bacteriën worden steeds vaker resistent tegen veel gebruikte antibiotica. Aan de Universiteit van Leiden werkt Coen van Hasselt, assistent professor farmacologie, aan …