Artboard 1
11-04-2018 | Suzanne Nelemans
Laaggeletterdheid in Leiden: ‘Ik vul dat formulier thuis wel in’

‘Ik heb mijn bril niet bij me’, ‘ik vul dat formulier thuis wel in’ of ‘ik ben dyslectisch’. Het zijn veelgehoorde uitspraken van mensen die niet kunnen lezen en schrijven om niet door de mand te vallen. Er heerst schaamte onder laaggeletterden: niet of nauwelijks kunnen lezen of schrijven is taboe.

‘Laaggeletterden zijn lang niet allemaal 65-plussers of allochtonen’

Er zijn in Nederland 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder die moeite hebben met taal en rekenen. Projectleider bibliotheekvernieuwing bij Bibliotheek Plus Centrum in Leiden Tonny  van Rijnswou: ‘Laaggeletterden zijn lang niet allemaal 65-plussers of allochtonen. Slechts een derde van de laaggeletterden is allochtoon en in het huidige onderwijs komt nog steeds 10 % met een te laag taalniveau van de basisschool. Een deel haalt deze achterstand later in, maar op het vmbo heeft bijvoorbeeld nog ongeveer een kwart van de scholieren een te laag taalniveau.’

Problemen

Volgens Stichting Lezen en Schrijven is laaggeletterdheid een overkoepelende term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en het toepassen van informatie. Zij hebben bijvoorbeeld problemen met het invullen van formulieren, straatnaamborden lezen, geld opnemen bij een pinautomaat, vertrektijden van de trein opzoeken of het lezen van bijsluiters van medicijnen.

Ook in Leiden bestaat laaggeletterdheid: het percentage ligt tussen de 9 en 11 %, iets lager dan het landelijk gemiddelde. Van Rijnswou: ‘Vooral in Leiden Noord, Zuid-West en in de Stevenshof komt laaggeletterdheid vaker voor. Laaggeletterden bevinden zich vaak in beroepssegmenten met een laag opleidingsniveau. Steden en dorpen met traditioneel veel laaggeschoold werk komen boven het landelijk gemiddelde uit.’

Sport

Er zijn verschillende oorzaken van laaggeletterdheid. ‘Vaak is er sprake van slechte leerbaarheid, en gaat het om mensen die te weinig scholing hebben gehad en met een laag taalniveau van school zijn gegaan. Vervolgens zijn ze iets met hun handen gaan doen, en hebben ze het lezen en schrijven niet onderhouden. Maar taal is net als sport iets dat je moet blijven oefenen.’

‘Er bestaat veel schaamte bij laaggeletterden, ik denk dat dat de voornaamste reden is dat mensen het liever geheim houden in plaats van hulp te zoeken. Bovendien betekent hulp zoeken ook dat ze weer terug naar school moeten, en daar voelen ze grote weerstand tegen.’

De bibliotheek in Leiden organiseert verschillende activiteiten voor laaggeletterden. Zo is er een taalspreekuur waar mensen terecht kunnen met vragen. ‘Wij kunnen mensen helpen bij het zoeken naar passende lessen of vrijwillige taalondersteuning’, legt Van Rijnswou uit. ‘Ook is er een lees- en schrijftafel waar mensen kunnen oefenen met lezen en schrijven. Voor mensen die hun spreken willen verbeteren, is er het Taalcafé, hier komen voornamelijk nieuwe Nederlanders, omdat autochtone laaggeletterden immers geen probleem hebben met spreken.’

  • Deelnemers en vrijwilligers van het Taalcafé. Foto: Suzanne Nelemans

Digibeet

Een deel van de laaggeletterden, met name in de hogere leeftijdsgroepen, is digibeet. Een zorgwekkende constatering vanwege de toenemende digitalisering in de samenleving. Van Rijnswou: ‘Bankzaken regel je tegenwoordig bijna allemaal online. En ook het aanvragen van een uitkering of de belastingaangifte gaat digitaal. Enerzijds snap ik dat de overheid hierdoor geld kan besparen, anderzijds vind ik het belangrijk dat er een plek blijft waar mensen hun vragen kunnen stellen aan een echt persoon.’

Voor mensen die moeite hebben met bijvoorbeeld inloggen met een DigiD, organiseert de bibliotheek de gratis cursus DigiSterker waarbij mensen leren werken met de digitale overheid. Van Rijnswou: ‘Daarnaast is er ook een Klik & Tik cursus voor mensen die echt bij het begin moeten beginnen. Tot slot hebben we digitale spreekuren waar mensen terecht kunnen met vragen over praktische digitale toepassingen.’

1 miljard

Laaggeletterdheid kost de maatschappij behoorlijk wat geld: jaarlijks bijna 1 miljard euro. Laaggeletterden zijn vaker werkloos en doen daarom een beroep op sociale zekerheid. Salarissen van laaggeletterden die wel een baan hebben, zijn bovendien lager. Hierdoor loopt de overheid een flink aantal belastingkosten mis. Tot slot zijn de kosten voor gezondheidszorg hoger dan van mensen die geen moeite hebben met lezen, schrijven en rekenen. Laaggeletterden lopen zelf ook inkomsten mis als gevolg hiervan.

Infographic Modern
Infogram

Van Rijnswou merkt dat er steeds meer aandacht is voor laaggeletterdheid. ‘Als ik er vroeger over vertelde, geloofden mensen niet dat het aantal laaggeletterden zo groot is. Nu hebben mensen er steeds vaker wel eens van gehoord.’

‘Ik merk wel dat de huidige projecten vooral gericht zijn op allochtonen. Begrijpelijk omdat deze groep makkelijker te herkennen is. Er is bovendien minder sprake van een taboe op moeite met Nederlands lezen en schrijven als je in een ander land geboren bent. Maar de grootste groep van laaggeletterden is Nederlands. Via campagnes en door samen te werken met zorginstellingen, huisartsen en apothekers proberen we steeds meer ook de Nederlandse laaggeletterden te bereiken.’

welzijn

Hoewel steeds meer hoger onderwijs in het Engels plaatsvindt, is het niveau van veel studenten slecht. Universiteit Leiden is het zat en voert een taaltoets in. Wat vinden Leidse studenten en docenten?

welzijn | achtergrond

Veel mensen kennen de werkvloer binnen het ziekenhuis alleen van televisieseries als ER of Grey’s Anatomy. In werkelijkheid blijft van deze glamour weinig over: het is hard werken, lange dagen en een confrontatie met patiënten en jezelf. Leidse studente Janneke Korst (23) geeft ons een inkijkje in het leven van de coassistent. Iedere geneeskundestudent moet …

welzijn | achtergrond

Veel mensen kennen het gevoel: je rijdt op de weg, vermoeid na een lange dag en je oogleden worden zwaarder. Langzaamaan verslapt je aandacht en vervolgens schrik je op. ‘Pfffff, toch maar even wat koffie kopen bij het tankstation verderop.’ Een automobilist in Leiden had dinsdagochtend 3 april besloten zijn kopje koffie niet te halen. …

welzijn | interview

Universiteit Leiden vertegenwoordigt talloze nationaliteiten. Vanuit Engeland tot Bosnië, Italië tot Australië; internationals komen naar deze stad voor de studie van hun dromen. Maar integreren is zo makkelijk nog niet. Waar ga je wonen? Hoe creëer je een nieuw, sociaal netwerk? En hoe kom je aan geld? Student Masha vertelt hierover.

welzijn

Er komt steeds meer aandacht voor het milieu. Ook veel restaurants worden steeds duurzaamder. In hartje Leiden zit een pareltje verstopt die op dit gebied een grote voorloper is. Leiden Lokaal brengt een bezoekje aan Logica.

welzijn

Het molenaarsberoep staat sinds kort op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Van der Lelie vertelt waarom de kennis van een molenaar gewaarborgd moet blijven worden.

welzijn

Naast de faculteit der Geesteswetenschappen, het Lipsius, bevindt zich een pitoreske binnentuin omringd met universiteitsinstanties. Hier huisvest onder andere Leiden University Green Office. Een groepje milieubewuste studenten zetten zich hier in om de Universiteit klaar te stomen voor een groene toekomst. De boodschap: Je hoeft niet gelijk veganistisch te worden maar je moet je bewust …

welzijn

Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat is rector magnificus prof. mr. Carel Stolker bezig met het bestuur van de Universiteit Leiden. Maar wat doet een rector eigenlijk heel de dag?

welzijn

De Leidse universiteit is de oudste van Nederland. Wat je ècht moet weten over haar historie, lees je hier.

welzijn

Door bezuinigingen in de reguliere zorg neemt de druk op vrijwilligers toe. Vrijwilligersorganisaties ontvangen een groter aantal en complexere hulpvragen.

welzijn

Een studentenwoning in Leiden aan de haak slaan: dit klinkt niet al te lastig. Maar hoe gemakkelijk kom je in deze stad aan een kamer?

welzijn

  Lagere werkdruk en hogere lonen; vakbonden, Primair Onderwijs (PO) in Actie en onderwijzers strijden hier al lange tijd voor. In februari verhoogde het kabinet het budget voor het basisonderwijs van 700 naar 937 miljoen, maar dit is volgens de vakbond nog niet genoeg. Daarom zullen er net als in 2017 estafettestakingen worden gehouden. Eerst …