Artboard 1
25-04-2018 | Rosanna Dekker
‘Er zijn genoeg kwalijke dingen gebeurd in het verleden’

Oktober werd vorig jaar door De Correspondent uitgeroepen tot de maand van de Verzwegen Geschiedenis. Dat is koloniaal verleden waar volgens het medium te weinig over wordt gesproken. Tijd voor een check. Hoe wordt er met koloniale geschiedenis omgegaan bij de Bachelor Geschiedenis aan de Universiteit Leiden?

‘Over bepaalde cruciale episodes uit de Nederlandse geschiedenis leer je niet of nauwelijks op school. Terwijl iedereen ze zou moeten kennen om een goed gesprek over identiteit, ongelijkheid, racisme en discriminatie te voeren.’

Dit is wat De Correspondent beschrijft als Verzwegen Geschiedenis. Verhalen die alleen bij een historici bekend zijn, maar niet in de samenleving voor wie ze eigenlijk van grote waarde zijn; het zijn verhalen die onze samenleving hebben gevormd.

Als voorbeelden noemt De Correspondent het feit dat Brazilië ooit een kolonie was van Nederland en dat de West-Indische Compagnie (WIC) daarom is begonnen met het verhandelen van slaven. Of het gegeven dat de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) actief deelnam in de opiumverkoop en daardoor het binnenland van Indonesië kon veroveren.

Omdat Verzwegen Geschiedenis volgens De Correspondent op scholen niet voldoende naar voren komt in het lesprogramma, is het tijd om te kijken hoe dat op onze eigen universiteit in elkaar steekt.

Bij de bachelor Geschiedenis is koloniale geschiedenis onderdeel van het verplichte lesprogramma. Het komt in het eerste jaar een paar keer voorbij in een aantal colleges van de verplichte vakken, zoals duidelijk wordt uit de onderstaande grafiek.

Aantal colleges betreffende koloniale geschiedenis
Infogram

 

De colleges koloniale geschiedenis vormen dus geen groot onderdeel van het studieprogramma. Omdat er zoveel onderwerpen zijn, is het lastig om te kiezen welke je belangrijk genoeg vindt om in de lessen naar voren te laten komen. Een vak heeft twaalf hoorcolleges en daarin worden de docenten van de opleiding geacht een groot deel van de geschiedenis in te behandelen. Zij delen namelijk zelf hun hoorcolleges in en kunnen daardoor dus ook bepalen hoeveel tijd ze aan welk onderwerp besteden.

Geschiedenissen zoals de koopvaardijvloot, de VOC, het cultuurstelsel en het modern imperialisme komen voorbij in de algemene hoorcolleges van de propedeuse. Deze hebben grote gevolgen gehad in het verleden, zowel negatief als positief, en zijn daarom van groot belang. Het cultuurstelsel was een belastingsysteem in Nederlands-Indië dat ervoor zorgde dat de inlandse bevolking onder armoede en hongersnood moest leven terwijl de Nederlanders er rijkelijk van profiteerden.

Dr. Jeroen Touwen, docent sociale en economische geschiedenis én opleidingsvoorzitter van de bachelor Geschiedenis, legt uit dat het lesprogramma wordt gemaakt door verschillende posities binnen de opleiding die elkaars functioneren bewaken.

‘Het studieprogramma staat als een huis’, vertelt Touwen, ‘die indeling is ooit zo gemaakt en daarna voortgezet. Maar het zou gek zijn als er allemaal nieuwe ontwikkelingen zouden zijn in het vakgebied die niet in ons onderwijs worden behandeld.’

Jeroen Touwen in zijn kantoor

Het programma wordt opgesteld door de verschillende secties, waarin de wetenschappelijke staf de vakken verzorgt. Aan het hoofd van elke sectie staat de leerstoelhouder. Touwen legt uit dat ‘iedere leerstoelhouder supervisie heeft over het programma van zijn of haar sectie. Maar elk lid van de wetenschappelijke staf zal zelf ook weer de verantwoordelijkheid voelen om zijn colleges up to date te houden. Docenten geven vaak college over hun eigen onderzoeksterrein en nemen de recente ontwikkelingen in dat gebied mee in de stof.’ 

Geen verzwegen verleden

Ruimte voor verandering is dus aanwezig, maar Touwen is wel tevreden met de huidige verhoudingen in het programma. De geschiedenis bevat veel belangrijke gebeurtenissen en die kunnen niet allemaal aan bod komen in de redelijk kleine ruimte die er is. ‘Je moet ook redelijk blijven’, zegt Touwen, ‘we kunnen de studenten niet nog twee boeken van duizend pagina’s extra laten lezen. Dus er wordt altijd een afweging gemaakt.’

Van verzwegen verleden is geen sprake op de universiteit, vindt Touwen. Hij denkt niet dat er bewust zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis worden verzwegen. ‘Wetenschappers zitten in een bepaald onderzoeksgebied en proberen daar alles van te weten. Dan weet je vaak ook wat meer dan wat er in de kranten staat. Maar dat betekent niet dat je moedwillig op zoek bent naar dingen die verzwegen worden.’

‘Eerder zul je dingen ontdekken en bekend maken die nog onbekend zijn. Verzwijgen betekent dat iemand het al weet’, peinst Touwen, ‘onbekend betekent dat er iets nieuws kan worden onthuld. Dat kan een gevolg zijn van het handelen van een historisch persoon, maar ook een nieuwe visie op de gebeurtenissen.

Zwarte bladzijdes

Er zijn in de samenleving en in het publieke debat altijd wel dingen die onderbelicht blijven. Goed geschiedenisonderwijs brengt die ter sprake, maar zal niet gelijk het hele curriculum omgooien wanneer er in de kranten wordt geschreven over de daden van Jan Pieterszoon Coen. Als hij belangrijk is, komt hij sowieso in het programma op objectieve wijze aan bod.

‘Er zijn genoeg kwalijke dingen gebeurd in het verleden’, legt Touwen uit, ‘tijdens de Industriële Revolutie verkocht Engeland bijvoorbeeld al haar machinaal geproduceerde katoen in India, waardoor de ontluikende Indiase textielindustrie om zeep werd geholpen. Of neem bijvoorbeeld het cultuurstelsel. Dat was een succesvolle inkomstenbron voor de Nederlandse economie. Daar heeft Thorbecke heel wat spoorwegen en kanalen van kunnen laten aanleggen. Maar ik zal de eerste zijn om te benadrukken dat het plantloon dat op Java werd uitbetaald veel te laag was.’

Vertellen dat de dingen die naar voren komen, dingen zijn die de meeste nederlanders wel al kennen. Er wordt wel voorlichting gegeven over ons koloniale verleden, maar er is gewoon niet genoeg ruimte om nog meer te bespreken.

‘Dingen waar je niet voor weg moet lopen’

Objectiviteit is een van de belangrijkste eigenschappen van de wetenschap. Wanneer historici in hun onderzoek onderwerpen tegenkomen die minder fraai zijn, horen ze objectiviteit ook dan nog als een kernwaarde bij zich te houden. ‘Het is niet onze taak om de studenten een mening te geven of ze mee te slepen in een controverse’ stelt Touwen. ‘Maar je mag de zaken wel benoemen.’

Eerder genoemde zaken zoals het cultuurstelsel en de Engelse katoenproductie ‘zijn dingen waar je niet voor weg moet lopen. Ik denk dat je ze niet moet vermijden in een college. Het is alleen iets anders of je daar een uitgebreid oordeel over geeft of dat je dat oordeel aan een student overlaat. Je hebt op dat moment niet de taak een moreel oordeel uit te spreken. Je wilt studenten leren de geschiedenis te bestuderen en te analyseren zonder vooringenomen te zijn.’

 

welzijn | reportage

  Wat hebben de eerste genetisch gemanipuleerde stier en een restaurant met als motto ‘verbinding’ met elkaar te maken? Het antwoord: een stal. De Stal, om precies te zijn. Want op de vroegere verblijfplaats van stier Herman, achter het LUMC op het Bio Science Park, staat nu De Stal: een duurzaam en maatschappelijk betrokken horecagelegenheid …

welzijn | achtergrond

Op 14 mei 2017 werd de jongste Franse president ooit ingehuldigd: Emmanuel Macron. Met zijn plotse populariteit, grootse plannen en verrassend goede Engels deed hij de grondvesten van de Franse politiek schudden. Precies een jaar later blikt dr. Niek Pas, hoogleraar Franse moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, in een lezing terug op het eerste …

welzijn | reportage

  De Côte d’Azur: alleen maar duur en luxe? Er is een uitzondering! Hoewel de meeste mensen kiezen voor buursteden Nice of Cannes, is de sfeervolle havenstad Antibes een bezoek meer dan waard. De stad biedt een mix van luxe en de charme van het Franse platteland. Ik ging erheen en bekeek de badplaats door …

welzijn

Leiden is een stad van traditie. Deze traditie klinkt door in de stad zelf. Met onder andere de oudste universiteit van het land is Leiden HUPPELDEPUP. Hier zijn de 7 oudste toeristische attracties van Leiden. Must sees voor als je ouders, opa of oma een keer op bezoek komen. Oudt Leyden, 1907 Het is maar bij …

welzijn

Het is een kleurrijke bedoeling, de Wereldfair van het museum Volkenkunde. Het plein voor het museum was 21 mei gevuld met een podium, verschillende kraampjes en vooral veel mensen en vrolijkheid. Een interview met Museum Volkenkunde-medewerkster Farnaaz Jahangier. Wat is de Wereldfair? De Wereldfair is een Wereldse Markt. De bezoekers kunnen meedoen aan verschillende workshops …

welzijn | interview

It’s a man’s world… Ook als het om hoge posities in de wetenschap gaat. Maar dit verandert langzaamaan. Zo zijn er onlangs honderd nieuwe vrouwelijke hoogleraren benoemd via het Westerdijk Talentimpuls. Daarnaast hangen er sinds kort veertien portretten van vrouwelijke hoogleraren in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden, een plek waar tot nu toe slechts …

welzijn

Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er steeds minder studenten op kamers gaan wonen. Ook veel Leidse studenten wonen elders, zelfs als dat betekent dat ze een flinke reistijd hebben en niet een halfuurtje voor aanvang van een college uit bed kunnen rollen.

welzijn

Duurzaam leven duur of lastig? Leiden Lokaal maakt het jou makkelijker dankzij deze gids die biologisch verantwoorde horecagelegenheden bij jou in de buurt laat zien.

welzijn | interview

We horen er tegenwoordig bijna dagelijks wel iets over: duurzaamheid.Maar hoe zorg je ervoor dat duurzaamheid voor iedereen toegankelijk is? “Wij willen het via educatie nog breder op de kaart zetten”, aldus Nanda van Beest, senioradviseur duurzaamheidseducatie bij de gemeente Leiden.

welzijn | interview

Ties Bosman bouwt Tiny Houses naar de wensen van zijn klanten. Foto: Claire Witteman Tiny Houses zijn helemaal ‘in’. Als je het letterlijk vertaald heb je het eigenlijk over ‘kleine huizen’. Ties Bosman houdt zich in het dagelijks leven bezig met de bouw van deze huizen. Je spreekt volgens hem pas over een Tiny House …

welzijn | interview

In 2050 gaan er wellicht meer mensen dood aan de gevolgen van antibiotica-resistentie dan kanker, aldus een rapport van ‘The Review on Antimicrobial Resistance.’ Er worden steeds minder nieuwe soorten antibiotica ontdekt en bacteriën worden steeds vaker resistent tegen veel gebruikte antibiotica. Aan de Universiteit van Leiden werkt Coen van Hasselt, assistent professor farmacologie, aan …

politiek | nieuws

De gemeente Leiden subsidieert dit jaar 17 onderwijsplannen. Van de 32 voorstellen die binnen kwamen, is ruim de helft goedgekeurd. Samen met cofinanciering van Fonds 1818 ondersteunt de gemeente de plannen met een totaalbedrag van bijna €380.000. Eind 2017 stuurde de gemeente Leiden een uitnodiging naar iedereen die te maken heeft met het onderwijs, met …