Artboard 1
25-04-2018 | Rosanna Dekker
‘Er zijn genoeg kwalijke dingen gebeurd in het verleden’

Oktober werd vorig jaar door De Correspondent uitgeroepen tot de maand van de Verzwegen Geschiedenis. Dat is koloniaal verleden waar volgens het medium te weinig over wordt gesproken. Tijd voor een check. Hoe wordt er met koloniale geschiedenis omgegaan bij de Bachelor Geschiedenis aan de Universiteit Leiden?

‘Over bepaalde cruciale episodes uit de Nederlandse geschiedenis leer je niet of nauwelijks op school. Terwijl iedereen ze zou moeten kennen om een goed gesprek over identiteit, ongelijkheid, racisme en discriminatie te voeren.’

Dit is wat De Correspondent beschrijft als Verzwegen Geschiedenis. Verhalen die alleen bij een historici bekend zijn, maar niet in de samenleving voor wie ze eigenlijk van grote waarde zijn; het zijn verhalen die onze samenleving hebben gevormd.

Als voorbeelden noemt De Correspondent het feit dat Brazilië ooit een kolonie was van Nederland en dat de West-Indische Compagnie (WIC) daarom is begonnen met het verhandelen van slaven. Of het gegeven dat de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) actief deelnam in de opiumverkoop en daardoor het binnenland van Indonesië kon veroveren.

Omdat Verzwegen Geschiedenis volgens De Correspondent op scholen niet voldoende naar voren komt in het lesprogramma, is het tijd om te kijken hoe dat op onze eigen universiteit in elkaar steekt.

Bij de bachelor Geschiedenis is koloniale geschiedenis onderdeel van het verplichte lesprogramma. Het komt in het eerste jaar een paar keer voorbij in een aantal colleges van de verplichte vakken, zoals duidelijk wordt uit de onderstaande grafiek.

Aantal colleges betreffende koloniale geschiedenis
Infogram

 

De colleges koloniale geschiedenis vormen dus geen groot onderdeel van het studieprogramma. Omdat er zoveel onderwerpen zijn, is het lastig om te kiezen welke je belangrijk genoeg vindt om in de lessen naar voren te laten komen. Een vak heeft twaalf hoorcolleges en daarin worden de docenten van de opleiding geacht een groot deel van de geschiedenis in te behandelen. Zij delen namelijk zelf hun hoorcolleges in en kunnen daardoor dus ook bepalen hoeveel tijd ze aan welk onderwerp besteden.

Geschiedenissen zoals de koopvaardijvloot, de VOC, het cultuurstelsel en het modern imperialisme komen voorbij in de algemene hoorcolleges van de propedeuse. Deze hebben grote gevolgen gehad in het verleden, zowel negatief als positief, en zijn daarom van groot belang. Het cultuurstelsel was een belastingsysteem in Nederlands-Indië dat ervoor zorgde dat de inlandse bevolking onder armoede en hongersnood moest leven terwijl de Nederlanders er rijkelijk van profiteerden.

Dr. Jeroen Touwen, docent sociale en economische geschiedenis én opleidingsvoorzitter van de bachelor Geschiedenis, legt uit dat het lesprogramma wordt gemaakt door verschillende posities binnen de opleiding die elkaars functioneren bewaken.

‘Het studieprogramma staat als een huis’, vertelt Touwen, ‘die indeling is ooit zo gemaakt en daarna voortgezet. Maar het zou gek zijn als er allemaal nieuwe ontwikkelingen zouden zijn in het vakgebied die niet in ons onderwijs worden behandeld.’

Jeroen Touwen in zijn kantoor

Het programma wordt opgesteld door de verschillende secties, waarin de wetenschappelijke staf de vakken verzorgt. Aan het hoofd van elke sectie staat de leerstoelhouder. Touwen legt uit dat ‘iedere leerstoelhouder supervisie heeft over het programma van zijn of haar sectie. Maar elk lid van de wetenschappelijke staf zal zelf ook weer de verantwoordelijkheid voelen om zijn colleges up to date te houden. Docenten geven vaak college over hun eigen onderzoeksterrein en nemen de recente ontwikkelingen in dat gebied mee in de stof.’ 

Geen verzwegen verleden

Ruimte voor verandering is dus aanwezig, maar Touwen is wel tevreden met de huidige verhoudingen in het programma. De geschiedenis bevat veel belangrijke gebeurtenissen en die kunnen niet allemaal aan bod komen in de redelijk kleine ruimte die er is. ‘Je moet ook redelijk blijven’, zegt Touwen, ‘we kunnen de studenten niet nog twee boeken van duizend pagina’s extra laten lezen. Dus er wordt altijd een afweging gemaakt.’

Van verzwegen verleden is geen sprake op de universiteit, vindt Touwen. Hij denkt niet dat er bewust zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis worden verzwegen. ‘Wetenschappers zitten in een bepaald onderzoeksgebied en proberen daar alles van te weten. Dan weet je vaak ook wat meer dan wat er in de kranten staat. Maar dat betekent niet dat je moedwillig op zoek bent naar dingen die verzwegen worden.’

‘Eerder zul je dingen ontdekken en bekend maken die nog onbekend zijn. Verzwijgen betekent dat iemand het al weet’, peinst Touwen, ‘onbekend betekent dat er iets nieuws kan worden onthuld. Dat kan een gevolg zijn van het handelen van een historisch persoon, maar ook een nieuwe visie op de gebeurtenissen.

Zwarte bladzijdes

Er zijn in de samenleving en in het publieke debat altijd wel dingen die onderbelicht blijven. Goed geschiedenisonderwijs brengt die ter sprake, maar zal niet gelijk het hele curriculum omgooien wanneer er in de kranten wordt geschreven over de daden van Jan Pieterszoon Coen. Als hij belangrijk is, komt hij sowieso in het programma op objectieve wijze aan bod.

‘Er zijn genoeg kwalijke dingen gebeurd in het verleden’, legt Touwen uit, ‘tijdens de Industriële Revolutie verkocht Engeland bijvoorbeeld al haar machinaal geproduceerde katoen in India, waardoor de ontluikende Indiase textielindustrie om zeep werd geholpen. Of neem bijvoorbeeld het cultuurstelsel. Dat was een succesvolle inkomstenbron voor de Nederlandse economie. Daar heeft Thorbecke heel wat spoorwegen en kanalen van kunnen laten aanleggen. Maar ik zal de eerste zijn om te benadrukken dat het plantloon dat op Java werd uitbetaald veel te laag was.’

Vertellen dat de dingen die naar voren komen, dingen zijn die de meeste nederlanders wel al kennen. Er wordt wel voorlichting gegeven over ons koloniale verleden, maar er is gewoon niet genoeg ruimte om nog meer te bespreken.

‘Dingen waar je niet voor weg moet lopen’

Objectiviteit is een van de belangrijkste eigenschappen van de wetenschap. Wanneer historici in hun onderzoek onderwerpen tegenkomen die minder fraai zijn, horen ze objectiviteit ook dan nog als een kernwaarde bij zich te houden. ‘Het is niet onze taak om de studenten een mening te geven of ze mee te slepen in een controverse’ stelt Touwen. ‘Maar je mag de zaken wel benoemen.’

Eerder genoemde zaken zoals het cultuurstelsel en de Engelse katoenproductie ‘zijn dingen waar je niet voor weg moet lopen. Ik denk dat je ze niet moet vermijden in een college. Het is alleen iets anders of je daar een uitgebreid oordeel over geeft of dat je dat oordeel aan een student overlaat. Je hebt op dat moment niet de taak een moreel oordeel uit te spreken. Je wilt studenten leren de geschiedenis te bestuderen en te analyseren zonder vooringenomen te zijn.’

 

welzijn | reportage

Het stadsleven wordt vaak geassocieerd met haast, drukte en volle lange dagen. De Elza Hoeve net buiten het centrum van Leiden biedt net het tegenovergestelde: totale rust, natuur en dieren. Naast een grote melkboerderij geven ze je ook de mogelijkheid om je paard te stallen in hun hoeve of om deel te nemen aan verschillende …

welzijn | fotoserie

‘Ik kom hier voor mijn rust!’ is een uitspraak die je in het centrum van Leiden niet snel zal horen. Haastende fietsers en bussen in de Breestraat, volle terrassen op de Nieuwe Rijn: om echt te ontspannen zal je toch een ander plekje moeten zoeken. Zoals bijvoorbeeld De tuin van de smid: een theehuis in …

welzijn | fotoserie

Ga je altijd naar dezelfde kapper op de Bree, of laat je toch elke keer je baard weer scheren bij die ene barber op de Haarlemmer? Als je klaar bent met oude gewoontes en toe bent aan een nieuw avontuur dan zit je hier goed! Wij hebben de 4 leukste kappers buiten de singels voor …

welzijn

Ken je dat? Na een jaar het te hebben uitgesteld, besluit je dat het toch echt tijd wordt. Op naar de kapper! Maar… dan is de vraag, welke? Wist jij dat er in totaal 89 (!) kappers in Leiden zijn? Wij ook niet. Wij hebben ze daarom voor jullie op één kaart samen gebracht. Zodat …

welzijn | interview

Iedereen in Leiden kent het beestje inmiddels wel, de schurftmijt. Leiden haalde afgelopen jaar het landelijk nieuws met deze besmettelijke huidziekte. Hoe staat het er nu voor met de schurft in Leiden? Ik vroeg het aan huisarts in opleiding, Joni Ferrari-Dollee (33), die nu werkzaam is bij de huisartsenpraktijk aan de Vrijheidslaan te Leiden. Daarnaast …

cultuur | reportage

De kringloopwinkel kent iedereen wel. Even een middagje rondspeuren of je nog wat goedkoops op de kop kunt tikken of iets unieks kunt vinden. Echter Kringloopwinkel het warenhuis is meer dan gewoon een kringloopwinkel, het is een bedrijf dat zich in zet voor duurzaamheid en draait op lichamelijke en verstandelijke beperkten. Ik kreeg een kijkje …

cultuur | interview

Fred Weber (62) werkt al 22 jaar vrijwillig als imker in de Hortus botanicus van Leiden. Hij verzorgt er de bijen, kleine insecten die ongelooflijk belangrijk zijn voor de mens. In de fotoreportage over de Leidse honingbijen van vorige keer konden we dit reeds zien. Fred vertelt over zijn passie voor de bijen en de …

cultuur | fotoserie

Een fotoreportage over de honingbijen van de Hortus Botanicus Dit jaar startte de bijen al vroeg met hun werkzaamheden doordat het plots warm werd eind februari. Dit is uitzonderlijk aangezien ze normaal pas tegen april/mei uit hun winterslaap zouden moeten komen. Hierdoor gingen we kijken hoe het begin van het bijenseizoen verliep. Wist je dat …

welzijn

Nieuwe studie, nieuwe stad: een goed voorbereid mens telt voor twee. Waar moet je zijn om de wereld van de Leidse studentikoos te leren kennen? Je leest het hier.

welzijn | reportage

  Wat hebben de eerste genetisch gemanipuleerde stier en een restaurant met als motto ‘verbinding’ met elkaar te maken? Het antwoord: een stal. De Stal, om precies te zijn. Want op de vroegere verblijfplaats van stier Herman, achter het LUMC op het Bio Science Park, staat nu De Stal: een duurzaam en maatschappelijk betrokken horecagelegenheid …

welzijn | achtergrond

Op 14 mei 2017 werd de jongste Franse president ooit ingehuldigd: Emmanuel Macron. Met zijn plotse populariteit, grootse plannen en verrassend goede Engels deed hij de grondvesten van de Franse politiek schudden. Precies een jaar later blikt dr. Niek Pas, hoogleraar Franse moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, in een lezing terug op het eerste …

welzijn | reportage

  De Côte d’Azur: alleen maar duur en luxe? Er is een uitzondering! Hoewel de meeste mensen kiezen voor buursteden Nice of Cannes, is de sfeervolle havenstad Antibes een bezoek meer dan waard. De stad biedt een mix van luxe en de charme van het Franse platteland. Ik ging erheen en bekeek de badplaats door …