Artboard 1
07-05-2018 | Gery van Westbroek
De Tour in Leiden: het veertigjarig jubileum van een teleurstelling

Dit jaar is het veertig jaar geleden dat de Tour de France startte in Leiden. Wat in 1978 een groot wielerfeest had moeten worden, werd een onvervalste blamage. Het kan bijna geen toeval zijn dat we dat woord uit het Frans hebben overgenomen. Zo’n jubileum is een mooi moment om terug te blikken op die hectische dagen in Leiden.

In 1978 startte de Tour de France in Leiden. De proloog was een korte individuele tijdrit van vijf kilometer door het historische centrum van Leiden. De start en finish waren binnen in de Groenoordhallen, die in 2010 plaats hebben moeten maken voor een nieuwe woonwijk. De volgende dag vertrok het peloton vanuit Leiden richting Frankrijk. Het waren een paar gedenkwaardige en tumultueuze dagen.

Hoe kwam de Tour in Leiden terecht?

Joop Zoetemelk (Foto Hans van Dijk-Anefo, CC0)

Erelijst Joop Zoetemelk
Waalse Pijl (1976)
Ronde van Spanje (1979)
3 etappezeges Ronde van Spanje
Ronde van Frankrijk (1980)
10 etappezeges Ronde van Frankrijk
6 keer tweede Ronde van Frankrijk
Wereldkampioen (1985)
Amstel Gold Race (1987)

In zijn tienerjaren werd Joop Zoetemelk – uit Rijpwetering, onder de rook van Leiden – lid van de Leidse Wielervereniging Swift. Hij bleek talent te hebben en zou uitgroeien tot één van de grootste renners uit de Nederlandse wielerhistorie. De wielerbond heeft hem zelfs uitgeroepen tot de beste Nederlandse renner aller tijden.

De voorzitter van wielervereniging Swift was Joop Riethoven. Die had al eerder de Tour de France naar Nederland weten te halen: in 1973 was de proloog op de boulevard van Scheveningen. Als “voorzitter van Joop” (Zoetemelk) – zoals Riethoven zichzelf bij de Tourdirectie introduceerde – wist hij in 1978 opnieuw afspraken te maken om de Tour naar Nederland te halen. Deze keer was zijn eigen stad aan de beurt: Leiden. Dat werd daarmee toen de derde keer dat de Tour in Nederland startte.

Er zijn nostalgische Polygoon-beelden van de Tourstart Amsterdam 1954 en ook van de Tourstart Scheveningen 1973, waar Joop Zoetemelk de proloog won.

Wat ging er mis in Leiden?

De Tourdirectie had veel geld gevraagd om de Tour in Leiden te laten starten. Organisator Joop Riethoven had met het oog daarop toegestaan dat er allerlei reclameborden van sponsors werden geplaatst.

  • Tour de France 1978 (door Andrei I. Loas, CC BY-SA 4.0)

Dat was tegen de afspraken in en werd niet gepikt door tourdirecteur Félix Levitan. Alle Leidse borden moesten direct plaatsmaken voor Franse borden, anders zou het hele feest niet doorgaan. Dat verziekte de onderlinge sfeer behoorlijk en kostte de Leidse organisatie een hoop geld.

Tot overmaat van ramp kreeg Joop Riethoven op de avond voor de start een hersenbloeding. Hij bleef zes dagen in coma. Gelukkig heeft hij dat toen wel goed overleefd. In 2014 is hij op 92-jarige leeftijd overleden.

Op de dag dat de proloog werd gereden, werkten de weergoden niet echt mee. Het was regenachtig weer en dat maakte het bochtige parcours op de steentjes in de Leidse binnenstad erg gevaarlijk. In de uitslag eindigden vier Nederlanders op de eerste vier plaatsen. Jan Raas won met een paar seconden voorsprong op achtereenvolgens Gerrie Knetemann, Joop Zoetemelk en Hennie Kuiper. Vier Nederlandse toprenners die in hun carrière allemaal een keer wereldkampioen zijn geweest.

Uitslag Proloog in Leiden, individuele tijdrit 5,2 km.
01 Jan Raas, 6min 38sec
02 Gerrie Knetemann, op 2sec
03 Joop Zoetemelk, op 4sec
04 Hennie Kuiper, op 8sec
05 Joseph Bruyère, op 10sec
06 Yves Hèzard, op 16sec
07 Freddy Maertens, op 18sec
08 Daniel Gisiger, op 19sec
09 Bernard Hinault, zelfde tijd
10 Klaus-Peter Thaler, zelfde tijd

Nederlandse etappewinnaars in 1978
Jan Raas – proloog: Leiden
Jan Raas – etappe 1a: Leiden – St. Willebrord
Henk Lubberding – etappe 10: Biarritz – Pau
Joop Zoetemelk – etappe 14: Puy-de-Dôme
Hennie Kuiper – etappe 16: l’Alpe d’Huez
Gerrie Knetemann – etappe 18: Lausanne
Jan Raas – etappe 21: Épernay – Senlis
Gerrie Knetemann – etappe 22: Champs-Élysées

Wellicht mede ingegeven door die uitslag, ontstond er vanuit het kamp van de Franse favorieten alsnog kritiek op het gevaarlijke parcours in Leiden. Geheel in lijn met de al bestaande ruzieachtige sfeer besloot tourdirecteur Levitan, tegen de zin van de Nederlanders, om alle tijdverschillen te schrappen en ook geen gele trui uit te reiken aan winnaar Jan Raas.

Ook besloot de Tourdirectie laat in de avonduren om het vertrek uit Leiden de volgende ochtend een uur te vervroegen. Op die manier verliet de Tour de France Leiden bijna als een dief in de nacht.

Hoe namen Nederlanders wraak?

Jan Raas was getergd door het hele gebeuren in Leiden. Hij wist dit in die eerste echte rit om te zetten in een prachtige overwinning in het Brabantse St. Willebrord. Door met een uiterste krachtinspanning vlak voor de finish te ontsnappen, lukte het hem om als eerste de meet te passeren en zo alsnog ‘zijn’ gele trui te veroveren: een prachtige manier om sportief wraak te nemen. Van die rit zijn mooie beelden.

Jan Raas verovert alsnog ‘zijn’ gele trui (Foto Hans Peters-Anefo, CC BY-SA 3.0 nl)

En daar bleef het niet bij. De acht Nederlandse renners in de Tour van 1978 wonnen in totaal maar liefst acht ritten dat jaar. Waaronder de beroemde etappes naar l’Alpe d’Huez (Hennie Kuiper) en op de Champs-Élysées in Parijs (Gerrie Knetemann). Nederland had daarmee één etappewinst meer dan de chauvinistische Fransen, die met 54 renners in het peloton vertegenwoordigd waren.

Ook was de Nederlandse TI-Raleigh-ploeg van de legendarische ploegleider Peter Post goed voor de overwinning van de enige ploegentijdrit in die Tour.

Andere Tijden Sport heeft eerder een mooie documentaire gemaakt over de Leidse Tourstart 1978.

Overigens wordt ondanks die blamage het jubileum van de Tourstart 1978 deze zomer in Leiden gevierd met – hoe kan het ook anders – een wielertocht in en rond Leiden. Op de dag dat in Frankrijk de Tour de France 2018 start – zaterdag 7 juli 2018 – zijn er vanuit het Universitair Sportcentrum Leiden toertochten van verschillende lengten en een heus Finish Village. Alle informatie daarover is hier te vinden.
cultuur

Na maandenlang vergaderen was het dan eindelijk zo ver: Afgelopen zaterdag, 23 juni 2018, vond de eerste editie van de Rapenburg Race plaats. 120 mensen legden 800 meter af voor stichting Amade. Stichting Amade is een organisatie die zich wereldwijd inzet voor jonge vluchtelingen. Het geld van de Rapenburg Race zal naar een van de …

cultuur

  Les délices de la Hollande (Parival, 1660): “van alle werelddelen is Europa het mooiste werelddeel, van Europa zijn de Nederlanden het mooiste land, van de Zeventien Provinciën is Holland de mooiste, van de Hollandse steden is Leiden de mooiste, en van alle straten en grachten van Leiden is het Rapenburg de mooiste”. Of de …

cultuur | interview

      Dat studenten niet alleen zuipen en uitslapen in Leiden, weten de meeste mensen al. Afgelopen week hebben we dat al mogen aanschouwen bij de Museumnacht, geheel georganiseerd door studenten! Maar ook voor de Leidenaren die wat cultuur willen opsnuiven, hebben de verenigingen wat te bieden. Augustinus en Quintus organisteren beide een grootse …

cultuur

Bekijk de stad aan het uiteinde van een selfiestick. Deze 8 plekken zijn niet alleen mooi, historisch significant of mysterieus, het zijn ook de beste achtergronden voor je selfie. De Waag Een bericht gedeeld door Steven (@ifearmushrooms) op 24 Mei 2018 om 4:27 (PDT) Het prachtige interieur van restaurant Waag staat garant voor likes. Maar …

cultuur | Quiz

Voor mijn zoektocht naar de echte Leidenaar interviewde Gijs, Mo, Erick en Joke. Ieder had er een eigen kijk op het Leidenaar zijn. Om hun kennis te testen liet ik ze alle vier een test doen.   Doe hier zelf ook de test en ontdek op wie van deze vier jij het meest lijkt! Deze quiz …

cultuur | interview

Leiden trekt ieder jaar steeds weer meer nieuwe inwoners aan vanuit de hele wereld. Ook ik heb me tweeënhalf jaar geleden vanuit Brabantse land ondergedompeld in het Leidse. Om erachter te komen vanaf wanneer ik mezelf een Leidenaar mag noemen, ga ik op onderzoek met verschillende officiele ‘Leidenaren’. Deze keer ga ik in gesprek met …

cultuur

De zon begint overtuigend te schijnen en het is bijna juni: het begin van de zomer kan beginnen. Bent u een actieveling of houd je wel van een feestje? Leidenlokaal heeft voor ieder wat wils de leukste activiteiten geselecteerd voor de maand juni. Vind de activiteit die het beste bij je past of ga een …

cultuur | interview

Als nog verse Leidenaar ben ik opzoek naar wat iemand een Leidenaar maakt? Valt er überhaupt te spreken van een échte Leidenaar? En hoe ziet deze er dan uit? Om dat uit te zoeken ga ik in gesprek met verschillende officiele ‘Leidenaren’. Mo Al-K (26) wil me maar al te graag helpen. Dit interview is …

cultuur

Zwarte ronden schijven met groeven zijn bezig met een opmars. De verkoopcijfers van langspeelplaten stijgen de laatste jaren. Ook de platenzaak lijkt een nieuw leven bekoren. in 2018 is er voor het eerst sinds jaren weer een nieuwe platenzaak bijgekomen in Leiden. Waar gaat de vinylliefhebber naar toe in Leiden?   Een schatkaart voor iedere …

cultuur | column

Het Rijksmuseum, Stedelijk Museum en de gemeenten Utrecht en Amsterdam hadden ze al, maar nu doet ook de Haagse vestiging van Universiteit Leiden mee aan de hype van gender neutrale wc’s (hoe wc’s gender neutraal kunnen zijn terwijl er op de deur een mannetje, vrouwtje en een man-vrouw of vrouw-man worden afgebeeld lijkt me op …

cultuur | column

  Ik kom niet uit Leiden, dat moet gezegd worden alvorens je dit stukje leest. Door deze achtergrond kan ik een redelijk neutraal oordeel vellen over de verschillende types Leienaar. Ik onderscheid er twee. En toevalligerwijs kwam ik laatst terecht in een voorval waarbij beide types in hun puurste vorm naar voren kwamen… Het was …

cultuur | explainer

Heerlijke thee gedronken op de Japanmarkt? Dit is hoe je zelf het perfecte kopje Japanse matcha of sencha thee zet.     Matcha Deze groene poeder thee groeit aan populariteit in Nederland de laatste tijd. Doordat je het poeder helemaal oplost in water, krijg je alle gezonde stoffen uit de thee binnen. Daarnaast bevat groene …