Artboard 1
07-05-2018 | Gery van Westbroek
De Tour in Leiden: het veertigjarig jubileum van een teleurstelling

Dit jaar is het veertig jaar geleden dat de Tour de France startte in Leiden. Wat in 1978 een groot wielerfeest had moeten worden, werd een onvervalste blamage. Het kan bijna geen toeval zijn dat we dat woord uit het Frans hebben overgenomen. Zo’n jubileum is een mooi moment om terug te blikken op die hectische dagen in Leiden.

In 1978 startte de Tour de France in Leiden. De proloog was een korte individuele tijdrit van vijf kilometer door het historische centrum van Leiden. De start en finish waren binnen in de Groenoordhallen, die in 2010 plaats hebben moeten maken voor een nieuwe woonwijk. De volgende dag vertrok het peloton vanuit Leiden richting Frankrijk. Het waren een paar gedenkwaardige en tumultueuze dagen.

Hoe kwam de Tour in Leiden terecht?

Joop Zoetemelk (Foto Hans van Dijk-Anefo, CC0)

Erelijst Joop Zoetemelk
Waalse Pijl (1976)
Ronde van Spanje (1979)
3 etappezeges Ronde van Spanje
Ronde van Frankrijk (1980)
10 etappezeges Ronde van Frankrijk
6 keer tweede Ronde van Frankrijk
Wereldkampioen (1985)
Amstel Gold Race (1987)

In zijn tienerjaren werd Joop Zoetemelk – uit Rijpwetering, onder de rook van Leiden – lid van de Leidse Wielervereniging Swift. Hij bleek talent te hebben en zou uitgroeien tot één van de grootste renners uit de Nederlandse wielerhistorie. De wielerbond heeft hem zelfs uitgeroepen tot de beste Nederlandse renner aller tijden.

De voorzitter van wielervereniging Swift was Joop Riethoven. Die had al eerder de Tour de France naar Nederland weten te halen: in 1973 was de proloog op de boulevard van Scheveningen. Als “voorzitter van Joop” (Zoetemelk) – zoals Riethoven zichzelf bij de Tourdirectie introduceerde – wist hij in 1978 opnieuw afspraken te maken om de Tour naar Nederland te halen. Deze keer was zijn eigen stad aan de beurt: Leiden. Dat werd daarmee toen de derde keer dat de Tour in Nederland startte.

Er zijn nostalgische Polygoon-beelden van de Tourstart Amsterdam 1954 en ook van de Tourstart Scheveningen 1973, waar Joop Zoetemelk de proloog won.

Wat ging er mis in Leiden?

De Tourdirectie had veel geld gevraagd om de Tour in Leiden te laten starten. Organisator Joop Riethoven had met het oog daarop toegestaan dat er allerlei reclameborden van sponsors werden geplaatst.

  • Tour de France 1978 (door Andrei I. Loas, CC BY-SA 4.0)

Dat was tegen de afspraken in en werd niet gepikt door tourdirecteur Félix Levitan. Alle Leidse borden moesten direct plaatsmaken voor Franse borden, anders zou het hele feest niet doorgaan. Dat verziekte de onderlinge sfeer behoorlijk en kostte de Leidse organisatie een hoop geld.

Tot overmaat van ramp kreeg Joop Riethoven op de avond voor de start een hersenbloeding. Hij bleef zes dagen in coma. Gelukkig heeft hij dat toen wel goed overleefd. In 2014 is hij op 92-jarige leeftijd overleden.

Op de dag dat de proloog werd gereden, werkten de weergoden niet echt mee. Het was regenachtig weer en dat maakte het bochtige parcours op de steentjes in de Leidse binnenstad erg gevaarlijk. In de uitslag eindigden vier Nederlanders op de eerste vier plaatsen. Jan Raas won met een paar seconden voorsprong op achtereenvolgens Gerrie Knetemann, Joop Zoetemelk en Hennie Kuiper. Vier Nederlandse toprenners die in hun carrière allemaal een keer wereldkampioen zijn geweest.

Uitslag Proloog in Leiden, individuele tijdrit 5,2 km.
01 Jan Raas, 6min 38sec
02 Gerrie Knetemann, op 2sec
03 Joop Zoetemelk, op 4sec
04 Hennie Kuiper, op 8min
05 Joseph Bruyère, op 10sec
06 Yves Hèzard, op 16sec
07 Freddy Maertens, op 18sec
08 Daniel Gisiger, op 19sec
09 Bernard Hinault, zelfde tijd
10 Klaus-Peter Thaler, zelfde tijd

Nederlandse etappewinnaars in 1978
Jan Raas – proloog: Leiden
Jan Raas – etappe 1a: Leiden – St. Willebrord
Henk Lubberding – etappe 10: Biarritz – Pau
Joop Zoetemelk – etappe 14: Puy-de-Dôme
Hennie Kuiper – etappe 16: l’Alpe d’Huez
Gerrie Knetemann – etappe 18: Lausanne
Jan Raas – etappe 21: Épernay – Senlis
Gerrie Knetemann – etappe 22: Champs-Élysées

Wellicht mede ingegeven door die uitslag, ontstond er vanuit het kamp van de Franse favorieten alsnog kritiek op het gevaarlijke parcours in Leiden. Geheel in lijn met de al bestaande ruzieachtige sfeer besloot tourdirecteur Levitan, tegen de zin van de Nederlanders, om alle tijdverschillen te schrappen en ook geen gele trui uit te reiken aan winnaar Jan Raas.

Ook besloot de Tourdirectie laat in de avonduren om het vertrek uit Leiden de volgende ochtend een uur te vervroegen. Op die manier verliet de Tour de France Leiden bijna als een dief in de nacht.

Hoe namen Nederlanders wraak?

Jan Raas was getergd door het hele gebeuren in Leiden. Hij wist dit in die eerste echte rit om te zetten in een prachtige overwinning in het Brabantse St. Willebrord. Door met een uiterste krachtinspanning vlak voor de finish te ontsnappen, lukte het hem om als eerste de meet te passeren en zo alsnog ‘zijn’ gele trui te veroveren: een prachtige manier om sportief wraak te nemen. Van die rit zijn mooie beelden.

Jan Raas verovert alsnog ‘zijn’ gele trui (Foto Hans Peters-Anefo, CC BY-SA 3.0 nl)

En daar bleef het niet bij. De acht Nederlandse renners in de Tour van 1978 wonnen in totaal maar liefst acht ritten dat jaar. Waaronder de beroemde etappes naar l’Alpe d’Huez (Hennie Kuiper) en op de Champs-Élysées in Parijs (Gerrie Knetemann). Nederland had daarmee één etappewinst meer dan de chauvinistische Fransen, die met 54 renners in het peloton vertegenwoordigd waren.

Ook was de Nederlandse TI-Raleigh-ploeg van de legendarische ploegleider Peter Post goed voor de overwinning van de enige ploegentijdrit in die Tour.

Andere Tijden Sport heeft eerder een mooie documentaire gemaakt over de Leidse Tourstart 1978.

Overigens wordt ondanks die blamage het jubileum van de Tourstart 1978 deze zomer in Leiden gevierd met – hoe kan het ook anders – een wielertocht in en rond Leiden. Op de dag dat in Frankrijk de Tour de France 2018 start – zaterdag 7 juli 2018 – zijn er vanuit het Universitair Sportcentrum Leiden toertochten van verschillende lengten en een heus Finish Village. Alle informatie daarover is hier te vinden.
cultuur

Het Rijksmuseum van Oudheden bestaat in 2018 maar liefst tweehonderd jaar. Dit wordt gevierd aan de hand van bijzondere evenementen, rondleidingen en leuke extra’s. Leiden Lokaal neemt je mee met een stadswandeling door het centrum van Leiden, om te laten zien dat de oudheid niet zo ver weg is als we denken. Daarvoor is eerst …

cultuur | fotoserie

Kraken in Leiden is een nieuwe app van Universiteit Leiden waarmee je alles kan vinden over Leidse kraakpanden. Ik zoek voor jou uit of ook jij de app moet downloaden.

cultuur | achtergrond
cultuur | fotoserie

Het pand aan de Hooigracht 39 is een van de mooiste studentenwoningen in Leiden. Bewoner en historicus Sander van Diepen ontdekte de rijke geschiedenis van HG39. ‘Voorheen dachten we dat de eerste eigenaar van dit huis een rijke koopman was, maar dat klopt helemaal niet.’ ‘De buitenkant van het pand is vrij saai’, vertelt Van …

cultuur | nieuws

  Ontsnap aan de zon dit weekend in de filmzalen van het Leiden International Short Film Experience.   De tiende editie van het LISFE daalt donderdag 10 mei neer met meer dan honderd korte films en een tal aan activiteiten. Vier dagen lang is Leiden de plek om de brandende zonnestralen te ontwijken en het …

cultuur | interview

Ieder jaar verstigen zich steeds meer nieuwe inwoners in Leiden. Deze nieuwkomers komen vanuit heel Nederland en zelfs vanuit de hele wererld. In 2015 verliet ook ik het Brabantse land om mij onder te dompelen in het Leidse. Maar maakt mij dat meteen een Leidenaar? Wat is de échte Leidenaar überhaupt? Om dat uit te …

cultuur

Het Rijksmuseum van Oudheden bestaat in 2018 maar liefst tweehonderd jaar. Dit viert het museum aan de hand van verschillende activiteiten, zoals stadswandelingen, lichtshows en bijzondere verhalen. Leiden Lokaal neemt u daarom graag mee naar een mysterieuze rondleiding buiten de openingstijden van het museum. Lucas Knitel werkt als museumdocent in het museum en leidt ons …

cultuur | verslag

In het centrum van Leiden kun je goed winkelen bij bekende filialen. Maar wat als je eens wat anders wil? In dit artikel zijn alle leuke tweedehandskledingwinkels voor je in kaart gebracht! Oude kleding nieuw leven inblazen. Inmiddels is tweedehands shoppen een unieke ervaring geworden, waarbij je het perfecte uitgedragen spijkerjasje kunt scoren waarvan maar …

cultuur | achtergrond

Islamitische studenten in Leiden kunnen kiezen uit drie moskeeën. Een ontmoeting met Rachid Oucharia,  bestuurslid van Centrum Malik in Leiden-Noord, waarin we spreken over de islamitische gemeenschap in Leiden.

cultuur

Jim Delforterie (23) loopt als buddy hard bij Running Blind. Een buddy helpt blinde of slechtziende mensen met hardlopen. Jim begeleidt onder andere Joost van Gent (61), die op zijn 52e slechtziend werd en met wie Leiden Lokaal al eerder sprak. Hoe ervaart Jim het om buddy te zijn? Hoe ben je bij Running Blind terecht …

cultuur

Het invullen van je Koningsdag kan best lastig zijn, zeker omdat er zo veel keuze is. Wil je tot diep in de nacht feesten op de nieuwste techno? Of vier je de verjaardag van onze koning liever op een discoboot? We hebben de top tien activiteiten in Leiden voor je op een rijtje gezet. Koningsnacht en …

cultuur | reportage

De Rembrandtbrug krijgt een nieuwe kleur. “Liever wit dan dit”, luidde de tekst op verschillende posters die eind 2017 begonnen op te duiken. De brug zou een nieuwe, bruinachtige kleur krijgen. Dit tot woede van de omwonenden die hun geliefde brug graag wit willen houden. Inmiddels is het april 2018 en is de nieuwe kleur …