Artboard 1
13-05-2018 | Steven Lek
“Burgers moeten opgevoed worden met referenda”
Maarten Kersten bij het standbeeld van oud-burgemeester Van der Werff.

Er is veel te doen rondom het referendum. In het regeerakkoord van Rutte III staat dat het middel moet verdwijnen. In veel gemeenten, waaronder Leiden, blijft het referendum levend omdat zij een Referendumverordening hebben. Als het aan Partij Sleutelstad-fractievoorzitter Maarten Kersten ligt, krijgt het referendum een nog veel grotere rol in de stad. “Wij willen vier keer per jaar een referendum. En als je snel de mening in een wijk wilt hebben, dan een digitale volkspeiling.”

Maarten Kersten studeerde archeologie, had jarenlang een reisbureau en was lange tijd actief als journalist. Vier jaar geleden lukte het hem als lijsttrekker van Partij Sleutelstad niet om een zetel in de raad te bemachtigen. Nu, in 2018, heeft de partij twee zetels in de Leidse raad. Een van de speerpunten van zijn partij is meer inspraak van burgers. Daarin is een belangrijke rol voor het referendum weggelegd. De huidige Referendumverordening biedt al de mogelijkheid voor de gemeente om een referendum te houden, maar wordt nog te weinig gebruikt, vindt Kersten. “We willen een paar keer per jaar een referendum over zware onderwerpen.  Een goed onderwerp zou bijvoorbeeld een fusie zijn van Leiden met een aantal randgemeenten. Of de openingstijden van horeca.”

“Opportunistisch en ondemocratisch”

“Veel D66’ers zijn not amused.”

De stelligheid waarmee Kersten het referendum verdedigd is bijzonder in deze tijd, waarin nota bene de grote voorvechter van meer burgerinspraak, D66, van het middel af wil. “Hans van Mierlo zou zich omdraaien in zijn graf”, zei hij eerder in een ander artikel op deze website. Kersten blijft achter die woorden staan: “Veel D66’ers zijn absoluut not amused over wat – de overigens verder fantastische dame – Ollongren flikt. Het is absoluut niet des D66’s. En er mag nu zelfs geen referendum komen over het afschaffen van het referendum. Het kan echt niet, het is opportunistisch en ondemocratisch. Ze hebben daardoor lokaal veel zetels verloren.” De verdeeldheid bij de partij blijkt volgens Kersten uit een uitspraak van D66-wethouder in Leiden Paul Dirkse. Hij sprak openlijk zijn steun uit voor het referendum bij het Leids verkiezingsdebat.

Indicatief, correctief, raadplegend

De provincie trok, nadat de burger zich al eerder uitsprak tegen het project, uiteindelijk de stekker uit de RijnGouwelijn.

Er zijn nogal wat vormen van referenda. Landelijk is er het raadplegend referendum, dat vermoedelijk wordt afgeschaft na het laatste referendum over de Sleepwet afgelopen maart. De gemeente Leiden kent een Referendumverordening, waarbij zowel de raad als de burger een verzoek voor een referendum kunnen indienen. Dat referendum is in feite ook raadplegend en niet bindend, want de raad gaat uiteindelijk over de besluiten. “De gemeenteraad is uiteindelijk de degene die over het besluit gaat. De uitslag mag dan niet juridisch bindend zijn, moreel is het dat wel”, zegt Kersten. “De raad kan natuurlijk elke keer de uitslag naast zich neerleggen. Maar als de coalitiepartijen dat nu maar vaak genoeg doen, dan worden ze na vier jaar afgerekend. Een goed voorbeeld is het RijnGouwelijnproject. De burger was tegen een lightrailverbinding door de binnenstad, maar de PvdA legde de uitslag van het referendum naast zich neer. Dat heeft de bevolking ze kwalijk genomen, en zo zijn ze van een dominante partij die al tientallen jaren in colleges zit, gedegradeerd tot een partij met vijf  zetels.”

Kleine peilingen

Voor kleinere onderwerpen ziet Kersten meer in zogenaamde “volkspeilingen”: kleine, online peilingen die snel weergeven hoe de gemeente of een wijk denkt over een bepaald onderwerp. De kosten voor een traditioneel, papieren referendum kunnen namelijk behoorlijk oplopen, het landelijke referendum over de Sleepwet kostte enkele tientallen miljoenen euro’s. Verhalen over fraude vindt Kersten overdreven: “Het zou met DigID kunnen. Je moet het gewoon goed dichttimmeren, zodat iemand niet twee keer kan stemmen. Eerder werd over bijstandsuitkeringen beweerd dat er flink gefraudeerd werd. Uiteindelijk bleek dat om een percentage van 0,01% te gaan waarbij mensen moedwillig fraudeerden. Laat bij het digitale referendum 0,1% frauderen. Die marge moet je dan maar accepteren. En de eindverantwoordelijke blijft toch altijd de gemeenteraad”.

Het gewone volk

“Alsof je de wedstrijd AS Roma tegen Liverpool kijkt.”

Een veelgehoord argument tegen referenda is dat de burger niet in staat is weloverwogen een keuze te maken, door een gebrek aan kennis. Volgens Kersten komt die kennis vanzelf. “Het is alleen wel zaak dat de gemeente de burgers daarin opvoedt. Je moet ze voor het referendum helemaal kneden, ze moeten alle ins en outs van het onderwerp kennen. De gemeente moet door objectieve persberichten op de website de burger informeren. En de burger moet de commissievergaderingen gaan volgen, bij wijze van op de bank alsof je de wedstrijd AS Roma tegen Liverpool kijkt.”

Een ander probleem zou zijn dat veel problemen zich niet voor een ja/nee-oplossing zouden lenen. “Ik ben voor het aanbrengen van nuances”, zegt Kersten. “Geef drie of vier alternatieven. Op terug te komen op de RijnGouwelijn: laat de burger kiezen tussen een lightrailtrein, een tram of een elektrische bus”.

Fusie tussen gemeenten

Kersten steekt het niet onder stoelen of banken dat hij voor een fusie van gemeenten is. Leiden zou samen moeten gaan met bijvoorbeeld Zoeterwoude, Voorschoten en Leidschendam. Zulke fusieoperaties gaan niet altijd zonder slag of stoot. De Tweede Kamer stemde onlangs voor samenvoeging van de gemeenten Ten Boer, Haren en Groningen, terwijl bij een burgerraadpleging in 2014 driekwart van de bevolking van Haren nog tegen de fusie was. Kersten: “Burgers zijn bang dat ze door een samenvoeging hun identiteit kwijtraken. Maar door wijk- of deelgemeentereferenda kan de burgers toch zijn eigen identiteit bewaken.” Een andere manier waarop Kersten meer inspraak voor de burger wil is de gekozen burgemeester. Leiden is daar al mee bekend, in 2003 werd immers de huidige burgemeester Henri Lenferink gekozen door middel van een burgemeestersreferendum. Kersten heeft daar wel een opmerking bij: “Ik vind het niet goed dat het burgemeesterschap zonder referendum is verlengd. Men had een herverkiezing moeten houden, want dan kunnen burgers zeggen: ‘Die Lenferink vind ik zo’n vent, of ik vind het helemaal niet zo’n goede burgemeester’. Het is typisch een onderwerp dat je aan de burger kunt overlaten: heeft hij het wel of niet goed gedaan?”

Maarten Kersten neemt zijn hoed af voor oud-burgemeester Van der Werff.
politiek | achtergrond

Als ik de toekomst van Leiden mocht bepalen, dan zou ik meer betaalbare huurwoningen in de stad willen. Ook zou ik meer groen en fietsenstallingen willen zien. En zo zou ik nog wel meer willen. Maar ja, wie ben ik om dit allemaal te willen? We willen allemaal wel wat. Maar volgens de gemeente Leiden …

politiek | explainer

AVG, bedoel je daar een aardappel-vlees-groente maaltijd mee? Nee zeker niet! Vanaf 25 mei 2018 gaat Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in. Deze nieuwe Europese privacywetgeving gaat de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) vervangen. Wat betekent dit voor de gemeente Leiden? AVG-wetgeving, Wat is dat eigenlijk? De  term ‘Algemene Verordening gegevensbescherming’ geeft van zichzelf al een klein beetje weg …

politiek | achtergrond

Het aantal blanco stemmen bij de Leidse gemeenteraadsverkiezingen stijgt de laatste jaren. In 2010 waren er nog maar 125 blanco stemmers, nu zijn het er 335. Toch is de betekenis van deze stem maar moeilijk te ontrafelen. ‘We weten helaas te weinig van de blanco stemmers’, aldus Julien van Oostaaijen, onderzoeker van lokale politiek bij …

politiek | achtergrond

Het verbod op rookruimtes zorgt voor verschillende reacties. Clean Air Nederland (CAN) heeft in een rechtszaak tegen de Nederlandse staat voor elkaar gekregen dat per 2020 een verbod op rookruimtes ingaat. Het hof oordeelde namelijk dat de rookruimtes niet samengaan met de afspraken die met Wereldgezondheidsorganisatie WHO zijn gemaakt over bestrijding van tabaksgebruik. Ook in …

politiek | nieuws

Er zit een slot op het nieuwe beleidsakkoord voor Leiden. Op donderdagochtend 17 mei presenteren D66, GroenLinks en de PvdA de definitieve stadsplannen voor de komende vier jaar. De formatiegesprekken vonden plaats onder leiding van D66-formateur Robert Strijk. In april probeerden D66 en GroenLinks een coalitieakkoord te sluiten met de VVD. De gesprekken liepen stuk …

politiek | Opinie

De Tweede Kamer heeft op 27 maart een motie aangenomen waarin staat dat betaalde toelatingstoetsen, als selectiecriteria voor universiteiten, verboden moeten worden. Universiteit Leiden trekt zich hier niks van aan. Ik besloot de universiteit te vragen waarom. Geachte Universiteit Leiden, Als ik uw toelatingscriteria niet kan betalen, mag ik dan niet bij u studeren? Ben …

politiek | video

De Leidse partijen zijn druk in de weer met het formeren van het nieuwe stadsbestuur. Nadat het eerder met de VVD vastliep, proberen D66 en GroenLinks het nu met de PvdA. Niels legt je in dit filmpje uit hoe ingewikkeld het soms kan zijn om tot een coalitie te komen.

politiek | explainer

Na mislukte formatiegesprekken tussen D66, GroenLinks en de VVD begint een tweede poging tot het vormen van een nieuw Leids stadsbestuur. Deze keer vormt de PvdA de gesprekspartner.

politiek | interview

Hoewel de Leidse burgemeester Henri Lenferink zijn stad relatief veilig noemt en weet dat ‘de mensen veiligheid niet als een groot vraagstuk zien’, ziet hij tegelijkertijd nieuwe veiligheidsthema’s opkomen. Wat zijn deze nieuwe gevaren voor Leiden? “De veiligheidscijfers in Nederland worden al vele jaren steeds beter. Jaar in jaar uit zijn er dalende criminaliteitscijfers in …

politiek | podcast

  Ze zijn heel belangrijk tijdens de verkiezingen: de medewerkers van de stembureaus. Hans van Polanen (71) is inmiddels voor de vierde keer stembureauvoorzitter in de gemeente Zoeterwoude. “Ik geniet van de hele dag, de dag vliegt”.     Wie kent ze niet? De mensen die op de dag van de verkiezingen vragen om ons …

politiek

Onder de naam “Wij Leiden” probeerden Leidse studenten in 2006 de gemeenteraad te bestormen. Tevergeefs, want ze haalden te weinig stemmen. Sindsdien horen we weinig over lokale, politieke ambities van Leidse studenten. En dat terwijl twintig kilometer verderop, in Delft, al meer dan 24 jaar een studentenpartij actief is, Studenten Techniek in Politiek, kortweg STIP. …

politiek | explainer

Het was eind 2017 een groot punt van discussie in de stad en de soap lijkt nu een einde te hebben bereikt: het uitvoeringsbesluit voor de tweede etappe van de Centrumroute is aangenomen. Dit tot groot ongenoegen van de ondernemers op de Hooigracht, die graag meer parkeerplekken en laad- en losplaatsen willen. Maar waarom was …