Artboard 1
16-05-2018 | Bart Josten
Steeds meer blanco stemmen in Leiden, maar waarom?

Het aantal blanco stemmen bij de Leidse gemeenteraadsverkiezingen stijgt de laatste jaren. In 2010 waren er nog maar 125 blanco stemmers, nu zijn het er 335. Toch is de betekenis van deze stem maar moeilijk te ontrafelen. ‘We weten helaas te weinig van de blanco stemmers’, aldus Julien van Oostaaijen, onderzoeker van lokale politiek bij Tilburg University.

Al jaren kenmerkt een wispelturige trend de Leidse blanco stem. Tussen 2002 en 2006 steeg het aantal blanco stemmers een beetje, waarna dat aantal in 2010 weer fors daalde. Toch is de blanco stem nu al acht jaar in opmars. In 2018 heeft Leiden zelfs het hoogst aantal blanco stemmers in zestien jaar. Waar ligt dat aan?

Beesten

Volgens politiek wetenschapper Chiara Superti, verbonden aan de Columbia University in New York, is de blanco stem in algemene zin een politiek protest. Van Oostaaijen is het hier grotendeels mee eens: ‘Onvrede kan een reden zijn van de blanco stem, of men vindt het aanbod van keuzes te beperkt.’

Om de beperkte keuze als oorzaak van de blanco stem te begrijpen, is het relevant om terug te blikken op een van de eerste keren dat burgers in grote getalen op niemand stemden. Dit was tijdens de Franse parlementsverkiezingen van 1881. Er kwam net een nieuwe strenge regelgeving inzake de geldigheid van stemmen. Waar men vroeger het stembiljet gebruikte om een mening te geven, kon nu alleen nog maar een vakje worden aangekruist. Hoewel dit duidelijk werd aangegeven, bracht in sommige Franse gebieden wel twintig procent van de kiezers een ongeldige stem uit. Op de ongeldige stembiljetten stonden de volgende teksten:

Merde aan alle politici, ze zijn nog geen varken waard, hoe smerig hij ook is. Het varken zou het beter doen dan deze verdomde beesten.’

‘Meneer, Ik wil u mededelen dat mijn stembiljet leeg is. Ik stem op niemand omdat de partijen niet radicaal genoeg zijn.’

Dit voorbeeld laat zien dat de kiezer bovenal zijn betrokkenheid wil uiten. Als het electorale systeem dat niet toelaat, zoekt de kiezer een alternatieve manier van expressie.

Puinhoop

De blanco stem is inmiddels niet enkel een reactie op een beperkend stemsysteem of beperkt politiek aanbod. Het is bovenal een vorm van politiek protest. Een afkeuren van de status quo.

Het beroemdste voorbeeld van zo’n politiek protest speelde zich af in Argentinië omstreeks 1957. Bij de stemming over een constitutioneel verdrag, vroeg de afgezette Juan Perón zijn aanhangers vanuit zijn ballingschap in Venezuela om blanco te stemmen. De oproep vond massale navolging. De blanco stem won de verkiezingen met 2.115.861 stemmen.

Ook dichter bij huis zijn groepen mensen gemobiliseerd om blanco te stemmen. Zo stemden in Delfzijl ongeveer 30 procent van de ruim 10 duizend kiezers blanco bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006. Dit op verzoek van het actiecomité ‘De Witte Zakdoek’ om te protesteren tegen bestuurlijk mismanagement in de gemeente.

Helderheid

Alleen een gemobiliseerde groep mensen kan de blanco stem een heldere boodschap geven, maar dat wil nog niet zeggen dat hierbij sprake is van doorwrochte politieke meningsvorming. De gemobiliseerde stemmer geeft gehoor aan een oproep, en stemt doorgaans niet vanuit een diepe overtuiging. Uit onderzoek van Superti blijkt dat de gemobiliseerde blanco stemmer over minder feitenkennis beschikt dan de overige stemmers.

Zo zijn de beweeggronden van de 335 Leidenaren die de moeite namen om op niemand te stemmen nog steeds onduidelijk. Van Oostaaijen denkt dat er maar een manier is om helderheid te scheppen: ‘De redenen van de blanco stemmers zouden met onderzoek moeten worden blootgelegd.’

politiek | achtergrond

Als ik de toekomst van Leiden mocht bepalen, dan zou ik meer betaalbare huurwoningen in de stad willen. Ook zou ik meer groen en fietsenstallingen willen zien. En zo zou ik nog wel meer willen. Maar ja, wie ben ik om dit allemaal te willen? We willen allemaal wel wat. Maar volgens de gemeente Leiden …

politiek | explainer

AVG, bedoel je daar een aardappel-vlees-groente maaltijd mee? Nee zeker niet! Vanaf 25 mei 2018 gaat Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in. Deze nieuwe Europese privacywetgeving gaat de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) vervangen. Wat betekent dit voor de gemeente Leiden? AVG-wetgeving, Wat is dat eigenlijk? De  term ‘Algemene Verordening gegevensbescherming’ geeft van zichzelf al een klein beetje weg …

politiek | achtergrond

Het verbod op rookruimtes zorgt voor verschillende reacties. Clean Air Nederland (CAN) heeft in een rechtszaak tegen de Nederlandse staat voor elkaar gekregen dat per 2020 een verbod op rookruimtes ingaat. Het hof oordeelde namelijk dat de rookruimtes niet samengaan met de afspraken die met Wereldgezondheidsorganisatie WHO zijn gemaakt over bestrijding van tabaksgebruik. Ook in …

politiek | nieuws

Er zit een slot op het nieuwe beleidsakkoord voor Leiden. Op donderdagochtend 17 mei presenteren D66, GroenLinks en de PvdA de definitieve stadsplannen voor de komende vier jaar. De formatiegesprekken vonden plaats onder leiding van D66-formateur Robert Strijk. In april probeerden D66 en GroenLinks een coalitieakkoord te sluiten met de VVD. De gesprekken liepen stuk …

politiek | interview

Er is veel te doen rondom het referendum. In het regeerakkoord van Rutte III staat dat het middel moet verdwijnen. In veel gemeenten, waaronder Leiden, blijft het referendum levend omdat zij een Referendumverordening hebben. Als het aan Partij Sleutelstad-fractievoorzitter Maarten Kersten ligt, krijgt het referendum een nog veel grotere rol in de stad. “Wij willen …

politiek | Opinie

De Tweede Kamer heeft op 27 maart een motie aangenomen waarin staat dat betaalde toelatingstoetsen, als selectiecriteria voor universiteiten, verboden moeten worden. Universiteit Leiden trekt zich hier niks van aan. Ik besloot de universiteit te vragen waarom. Geachte Universiteit Leiden, Als ik uw toelatingscriteria niet kan betalen, mag ik dan niet bij u studeren? Ben …

politiek | video

De Leidse partijen zijn druk in de weer met het formeren van het nieuwe stadsbestuur. Nadat het eerder met de VVD vastliep, proberen D66 en GroenLinks het nu met de PvdA. Niels legt je in dit filmpje uit hoe ingewikkeld het soms kan zijn om tot een coalitie te komen.

politiek | explainer

Na mislukte formatiegesprekken tussen D66, GroenLinks en de VVD begint een tweede poging tot het vormen van een nieuw Leids stadsbestuur. Deze keer vormt de PvdA de gesprekspartner.

politiek | interview

Hoewel de Leidse burgemeester Henri Lenferink zijn stad relatief veilig noemt en weet dat ‘de mensen veiligheid niet als een groot vraagstuk zien’, ziet hij tegelijkertijd nieuwe veiligheidsthema’s opkomen. Wat zijn deze nieuwe gevaren voor Leiden? “De veiligheidscijfers in Nederland worden al vele jaren steeds beter. Jaar in jaar uit zijn er dalende criminaliteitscijfers in …

politiek | podcast

  Ze zijn heel belangrijk tijdens de verkiezingen: de medewerkers van de stembureaus. Hans van Polanen (71) is inmiddels voor de vierde keer stembureauvoorzitter in de gemeente Zoeterwoude. “Ik geniet van de hele dag, de dag vliegt”.     Wie kent ze niet? De mensen die op de dag van de verkiezingen vragen om ons …

politiek

Onder de naam “Wij Leiden” probeerden Leidse studenten in 2006 de gemeenteraad te bestormen. Tevergeefs, want ze haalden te weinig stemmen. Sindsdien horen we weinig over lokale, politieke ambities van Leidse studenten. En dat terwijl twintig kilometer verderop, in Delft, al meer dan 24 jaar een studentenpartij actief is, Studenten Techniek in Politiek, kortweg STIP. …

politiek | explainer

Het was eind 2017 een groot punt van discussie in de stad en de soap lijkt nu een einde te hebben bereikt: het uitvoeringsbesluit voor de tweede etappe van de Centrumroute is aangenomen. Dit tot groot ongenoegen van de ondernemers op de Hooigracht, die graag meer parkeerplekken en laad- en losplaatsen willen. Maar waarom was …