Artboard 1
26-05-2018 | Rosanna Dekker
‘Nederland zoemt’ in Leiden

Bijen zijn, op zijn zachtst gezegd, niet de meest favoriete insecten van de gemiddelde Nederlander. Toch zouden we meer erkenning aan het beestje moeten geven.  De bij is namelijk niet alleen van groot belang voor de natuur, maar ook voor onszelf. Om dat te laten zien, is sinds kort de tentoonstelling ‘Nederland zoemt’ te bewonderen in het Naturalis Biodiversity Centre.

Het gaat niet goed met de bij. In Nederland is  bijna de helft van alle bijen flink achteruitgegaan of zelfs uitgestorven. Dit geldt ook voor andere insecten, maar de bij loopt voorop in het proces. Dat is zorgwekkend want de gele, donzige beestjes zijn erg belangrijk voor de natuur.

Ze zijn voedsel voor grotere dieren, maar spelen tijdens hun leven ook een grote rol in de voedselketen van de mens. Ze bestuiven namelijk tachtig procent van de planten die wij gebruiken voor ons eten. Als er in de toekomst nog aanzienlijk veel meer bijen verdwijnen, heeft dat grote gevolgen voor onze voedselindustrie. Producten zoals tomaten, sla, appels en aardbeien worden duurder en moeilijker te krijgen. Op den duur zullen ze überhaupt niet meer verkrijgbaar zijn.

Projectleider van ‘Nederland zoemt’, Arthur Oosterbaan, legt uit dat de tentoonstelling een gezamenlijk project is van elf musea uit Nederland.  Ze hadden samen het plan om een collectieve expositie te maken en hebben toen de bij als onderwerp uitgekozen.  Oosterbaan is doorgaans conservator van het museum Ecomare op Texel. Dat houdt in dat hij tentoonstellingen maakt en ervoor zorgt dat deze ook kloppen op wetenschappelijk niveau.

Hij beschrijft zichzelf als ‘allround veldbioloog’ en wist eigenlijk helemaal niet veel van bijen voordat hij begon aan de expositie ‘Nederland zoemt’. Maar de afwisseling die het idee van een gedeelde tentoonstelling met zich meebracht, beviel hem wel. Dus hij solliciteerde. Bij Naturalis werken volgens Oosterbaan namelijk de bijenkenners van Nederland en ‘die zullen mij wel helpen’ dacht hij.

 

Aantrekken en oppakken

Op de binnenplaats van het museum wordt de expositie gevormd door negen panelen. Elk paneel gaat over een ander aspect van de bij. Zowel volwassenen als kinderen kunnen zich vermaken; er zijn namelijk veel interactieve onderdelen toegevoegd. Oosterbaan vertelt: ‘er zitten nogal wat doe-dingetjes in. Bijvoorbeeld dat jasje, het zogenaamde hommeljasje. Dat kan je aandoen en dan voel je als kind hoe warm het is om zo’n pluizige jas te hebben. Dan snap je meteen dat hommels dus al vroeg in het voorjaar actief kunnen zijn om bloemen te bestuiven.’

De stuifmeelzakken zijn ook populair; twee hele simpele zakken verbonden door een touw die je kan oppakken. De zakken zijn vrij zwaar en vormen zo’n twintig procent van het lichaamsgewicht van de gemiddelde Nederlander. Bijen nemen namelijk ook twintig procent van hun lichaamsgewicht mee aan stuifmeel als ze vliegen.

Ongehuwde moeders

Naast interactieve delen is de expositie natuurlijk vooral informatief.  ‘Nou he, iedereen kent natuurlijk het beeld van bijen en een koningin in een kast. Maar dat is maar één manier van leven die bijen hebben,’ vertelt Oosterbaan terwijl hij een van de panelen toelicht. ‘De meeste bijensoorten zijn solitair. Het zijn een soort bewust ongehuwde moeders die alles zelf doen. En dan heb je ook nog bijen die in kleine groepjes leven en ten slotte de bijen die in een volk leven met een koningin. Zij hebben een taakverdeling en werken hard. En de mannetjes? Ja die doen niks.’

De enige dagbesteding van die mannelijke bijen bestaat uit het proberen te paren met de koningin. Om daarin te slagen moeten ze sterk zijn en lekker ruiken. Naast deze informatie staat een flesje parfum zodat kinderen zelf ook lekker kunnen ruiken. Weer een doe-dingetje.

Die doe-dingetjes komen veel terug in de tentoonstelling. Het idee is namelijk dat de bezoeker alle bijzonderheden van het leven van een bij op een speelse manier zelf kan ervaren. Oosterbaan is er meer dan tevreden mee; het publiek reageert er enthousiast op.

Ook de jaren ’80 punk stijl waarin alle borden zijn vormgegeven is volgens hem een succes. ‘Het sluit ook goed aan bij dat actiegerichte van de jaren ’80. Zo van: nu moeten we echt wat doen. Weg met de tegeltuin bijvoorbeeld en geen gif gebruiken.’ De schotse en scheve letters van de borden brengen deze enigszins urgente gedachte over naar het publiek.

Do it yourself

Want de grote boodschap van de expositie is toch een noodkreet gericht aan iedereen die komt kijken. Iedereen kan de bij helpen namelijk. Oosterbaan geeft tips mee aan de hand van de volgende drie factoren: voedsel, veiligheid en onderdak.

Door meer planten en bloemen in je tuin te poten, is er meer nectar voor bijen om zich mee te voeden. Om de beestjes buiten gevaar te houden, kan je minder pesticiden gebruiken. Sommige pesticiden die bij het tuincentrum te koop zijn, worden door de wet verboden om te gebruiken in de landbouw. Wanneer mensen deze wel nog in hun tuin kunnen verspreiden, zijn die giftig en dus gevaarlijk voor bijen en andere insecten.

Veel mensen halen planten weg uit hun tuin als deze dood zijn. Maar Oosterbaan vertelt dat dit juist onderdak kan bieden voor kleine insecten wanneer ze de winter door moeten komen. Vaak hebben dode planten een holle stam, waar de beestjes warm en beschut kunnen overwinteren.

Ieder museum dat meedoet aan de expositie probeert op een vrolijke en levendige manier het publiek te vertellen over de bij. De een doet dat op een meer wetenschappelijkere of juist kinderlijke manier dan de ander. Dat is afhankelijk van de huisstijl en de doelgroep van het desbetreffende museum. Maar ze verkondigen allemaal dezelfde kerngedachte. Het bevalt de musea tot nu toe  goed om samen te werken, en niet alleen vanwege de gedeelde kosten.   Ze verwachten dat er in de toekomst nog wel een volgende editie zal komen.

 

welzijn | reportage

Het stadsleven wordt vaak geassocieerd met haast, drukte en volle lange dagen. De Elza Hoeve net buiten het centrum van Leiden biedt net het tegenovergestelde: totale rust, natuur en dieren. Naast een grote melkboerderij geven ze je ook de mogelijkheid om je paard te stallen in hun hoeve of om deel te nemen aan verschillende …

welzijn | fotoserie

‘Ik kom hier voor mijn rust!’ is een uitspraak die je in het centrum van Leiden niet snel zal horen. Haastende fietsers en bussen in de Breestraat, volle terrassen op de Nieuwe Rijn: om echt te ontspannen zal je toch een ander plekje moeten zoeken. Zoals bijvoorbeeld De tuin van de smid: een theehuis in …

welzijn | fotoserie

Ga je altijd naar dezelfde kapper op de Bree, of laat je toch elke keer je baard weer scheren bij die ene barber op de Haarlemmer? Als je klaar bent met oude gewoontes en toe bent aan een nieuw avontuur dan zit je hier goed! Wij hebben de 4 leukste kappers buiten de singels voor …

welzijn

Ken je dat? Na een jaar het te hebben uitgesteld, besluit je dat het toch echt tijd wordt. Op naar de kapper! Maar… dan is de vraag, welke? Wist jij dat er in totaal 89 (!) kappers in Leiden zijn? Wij ook niet. Wij hebben ze daarom voor jullie op één kaart samen gebracht. Zodat …

welzijn | interview

Iedereen in Leiden kent het beestje inmiddels wel, de schurftmijt. Leiden haalde afgelopen jaar het landelijk nieuws met deze besmettelijke huidziekte. Hoe staat het er nu voor met de schurft in Leiden? Ik vroeg het aan huisarts in opleiding, Joni Ferrari-Dollee (33), die nu werkzaam is bij de huisartsenpraktijk aan de Vrijheidslaan te Leiden. Daarnaast …

cultuur | reportage

De kringloopwinkel kent iedereen wel. Even een middagje rondspeuren of je nog wat goedkoops op de kop kunt tikken of iets unieks kunt vinden. Echter Kringloopwinkel het warenhuis is meer dan gewoon een kringloopwinkel, het is een bedrijf dat zich in zet voor duurzaamheid en draait op lichamelijke en verstandelijke beperkten. Ik kreeg een kijkje …

cultuur | interview

Fred Weber (62) werkt al 22 jaar vrijwillig als imker in de Hortus botanicus van Leiden. Hij verzorgt er de bijen, kleine insecten die ongelooflijk belangrijk zijn voor de mens. In de fotoreportage over de Leidse honingbijen van vorige keer konden we dit reeds zien. Fred vertelt over zijn passie voor de bijen en de …

cultuur | fotoserie

Een fotoreportage over de honingbijen van de Hortus Botanicus Dit jaar startte de bijen al vroeg met hun werkzaamheden doordat het plots warm werd eind februari. Dit is uitzonderlijk aangezien ze normaal pas tegen april/mei uit hun winterslaap zouden moeten komen. Hierdoor gingen we kijken hoe het begin van het bijenseizoen verliep. Wist je dat …

welzijn

Nieuwe studie, nieuwe stad: een goed voorbereid mens telt voor twee. Waar moet je zijn om de wereld van de Leidse studentikoos te leren kennen? Je leest het hier.

welzijn | reportage

  Wat hebben de eerste genetisch gemanipuleerde stier en een restaurant met als motto ‘verbinding’ met elkaar te maken? Het antwoord: een stal. De Stal, om precies te zijn. Want op de vroegere verblijfplaats van stier Herman, achter het LUMC op het Bio Science Park, staat nu De Stal: een duurzaam en maatschappelijk betrokken horecagelegenheid …

welzijn | achtergrond

Op 14 mei 2017 werd de jongste Franse president ooit ingehuldigd: Emmanuel Macron. Met zijn plotse populariteit, grootse plannen en verrassend goede Engels deed hij de grondvesten van de Franse politiek schudden. Precies een jaar later blikt dr. Niek Pas, hoogleraar Franse moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, in een lezing terug op het eerste …

welzijn | reportage

  De Côte d’Azur: alleen maar duur en luxe? Er is een uitzondering! Hoewel de meeste mensen kiezen voor buursteden Nice of Cannes, is de sfeervolle havenstad Antibes een bezoek meer dan waard. De stad biedt een mix van luxe en de charme van het Franse platteland. Ik ging erheen en bekeek de badplaats door …