Artboard 1
01-06-2018 | Loedi Boot
‘Opmerkingen over dat mannen beter zouden zijn, raken me totaal niet’

It’s a man’s world… Ook als het om hoge posities in de wetenschap gaat. Maar dit verandert langzaamaan. Zo zijn er onlangs honderd nieuwe vrouwelijke hoogleraren benoemd via het Westerdijk Talentimpuls. Daarnaast hangen er sinds kort veertien portretten van vrouwelijke hoogleraren in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden, een plek waar tot nu toe slechts één vrouw hing. In deze serie komen drie van deze geportretteerde vrouwen aan bod. Hoe is het om een vrouwelijke hoogleraar te zijn in een wereld die meestal gedomineerd wordt door mannen?

Ina van Berckelaer-Onnes (76) is emeritus hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit Leiden. Ze was één van de weinigen die in 1967 afstudeerde dit toen nog nieuwe vakgebied. Bijzonder is dat ze autisme in combinatie met orthopedagogiek in Nederland op de kaart heeft weten te zetten.

Hoe is het gesteld met het aantal vrouwen op uw faculteit?

‘Wij hebben altijd veel meer vrouwelijke, dan mannelijke studenten gehad. Als het om hoogleraren ging, was het in het begin wat ingewikkeld, want er werden eerder mannelijke dan vrouwelijke hoogleraren aangesteld. Heel langzaam kwamen er wat meer vrouwen bij. Tegenwoordig zijn er wel wat meer vrouwen op hoge posities dan vroeger.’

Heeft u dit ooit als een probleem ervaren?

‘Dat niet. Ik heb nooit het idee gehad dat ik in mijn loopbaan werd afgewezen omdat ik een vrouw was. Omdat we veel vrouwelijke studenten hadden, was de stemming altijd redelijk vrouwelijk. Ik werd dan ook meteen aangenomen op de universiteit, mijn vrouw zijn leek daar niet in mee te spelen. Toen ik hoogleraar werd, hoorde ik pas later dat er ook mannen hadden gesolliciteerd.

Toch weet ik dat sommige mensen hier andere ervaringen in hebben. Er is niet voor niets een Sophia-prijs (Sophia is een initiatief dat als doel heeft het optimaal benutten van het talent van Leidse vrouwelijke academici, red.). Ook van onze faculteit zijn er twee vrouwen die mee hebben gedaan aan een Sophia-groep. Die vinden dat er meer aandacht naar vrouwen moet komen, en daar ben ik het mee eens. Er gaat nu namelijk veel meer aandacht naar mannen in de wetenschap, dan naar vrouwen.’

Heeft u wel eens te maken gehad met vooroordelen omdat u een vrouw bent?

‘Nee, dat heb ik nooit gehad. Maar dat kwam ook omdat ik niet zo bezig was met hoogleraar worden. Het kwam op m’n pad, en dat ik mijn vak leuk vond en uit wilde dragen was de grootste reden om het te worden en nu nog steeds aan het werk te zijn. De combinatie van onderwijs geven, onderzoek en klinisch werk vond ik de leukste combinatie die er is. Ernaast hoogleraar worden is dan mooi meegenomen.’

Ina van Berckelaer-Onnes. Foto: Ina van Berckelaer-Onnes

U heeft drie kinderen, was het veel werk om hoogleraar te zijn en tegelijkertijd kinderen op te voeden?

‘Nee niet zo. Toen ik in 1991 hoogleraar werd waren mijn kinderen al wat groter. Ik denk dat het met kleine kinderen wel lastiger is. Toen mijn derde kind geboren werd ben ik drie dagen bij de universiteit gaan werken, en was ik de rest van de tijd huismoeder. Daardoor kon ik bijvoorbeeld leesmoeder zijn. Je moet het wel goed organiseren.

Ik denk dat ik het veel rustiger had dan vrouwen van nu, want we hadden toen geen internet en Ipad’s. Ik had dus geen last van een voortdurende stroom van e-mails die ik ook nog ‘s nachts kon lezen.’

Daar heeft u wel een punt.

‘Ja, ik denk dat dat heel veel uitmaakt. Als je nu hoogleraar bent en drie kinderen hebt, komt daar nog bij dat je de hele dag benaderd wordt. Ik zat in mijn carrière in een veel rustigere periode, mensen hebben het nu veel drukker. Dat zie ik ook aan mijn eigen kinderen; tegenwoordig is men altijd bereikbaar. Ik kwam na vijven thuis en dan was het klaar, dan hoefde ik niet ook nog twintig mails te beantwoorden.

Tegenwoordig zijn er ontzettend veel jonge vrouwen die een burn-out krijgen. Er wordt dan ook veel meer gevraagd van vrouwen dan vroeger. Ik ben heel blij dat ik in een rustige periode heb gewerkt. Het maakt echt uit en ik denk dat de impact van het altijd bereikbaar zijn wordt ernstig onderschat.’

‘De impact van het altijd bereikbaar zijn wordt ernstig onderschat’

Dus we kunnen meer aandacht geven aan vrouwen, maar misschien moet er ook meer aandacht komen voor de hele dag bereikbaar zijn?

‘Jazeker! Wat ook meespeelt, is dat alles veel internationaler is geworden. Ik had ook internationale connecties, maar dat ging dan per brief, dus veel langzamer. Nu kan je ‘s avonds om twaalf uur nog een bericht uit Amerika krijgen.

We doen onszelf heel veel aan tegenwoordig. Je krijgt een overload aan informatie, en daartussen is het soms lastig om keuzes te maken. In mijn tijd was dat anders, en ik heb dan ook geen klaagzang om af te steken. Ik had leuke collega’s en ik heb me nooit bedreigd gevoeld omdat ik een vrouw was.
Dat ik in de Senaatskamer hang is natuurlijk erg leuk. Het is ook goed dat er veel meer aandacht is gekomen voor de positie van vrouwen. Aanvankelijk zag ik dat er bij de bestuurlijke functies op mijn faculteit eerder voor mannen werd gekozen. Maar dat is niet meer zo. Het is nu heel normaal om een vrouwelijke decaan te hebben. Nou, dat was in mijn tijd nog heel bijzonder. Het verschuift dus, en ik denk dat dat goed is. Ik ben er wel heel erg voor dat er gemengd wordt. Het is goed dat er in bestuurlijke functies zowel mannen als vrouwen werkzaam zijn.’

Waarom is dat goed?

‘Dat is goed voor de emotionele kant, niet dat vrouwen niet zakelijk zijn, maar ze zijn wel wat menselijker gericht dan mannen. Zo snap je als vrouw eerder dat kinderen soms belangrijker zijn dan werk.  Ook wat betreft creativiteit denk ik dat mannen en vrouwen verschillen. Vrouwen en mannen zijn dan ook niet hetzelfde, juist de twee mixen is heel erg goed.’

Voelde u veel trots toen u portret in de senaatskamer kwam?

‘Ik was eigenlijk heel verbaasd. Het speelt al een tijdje, want in 2016 ben ik al benaderd dat ik was gekozen om geschilderd te worden. Het was toen alleen nog totaal onduidelijk waar het portret zou komen te hangen. Ik vond het wel een eer, maar ik was anderzijds altijd heel betrokken bij de faculteit, ook in bestuurlijk opzicht. Ik koos voor Carla Rodenberg als schilder, want die schilderde mooi en herkenbaar en had al een collega van mij geschilderd. Ik wilde niet, net als de mannen die er al hingen, in toga geportretteerd worden.

Aanvankelijk was het idee om één of twee portretten in de senaatskamer te hangen. En toen werd er besloten om de actie goed door te zetten en er veertien mannen eruit te halen, om er vervolgens veertien vrouwen te hangen. Dat was voor ons allemaal een verassing.’

Denkt u dat de vrouwenportretten een goede boodschap afgeven?

‘Ja, en ik denk ook dat het een goede vertegenwoordiging is. We hebben heel veel vrouwelijke hoogleraren op dit moment. Het is ook heel terecht, want we hebben een belangrijke bijdrage geleverd. Ik kom nog wel eens oud-studenten tegen, en die vinden het fantastisch dat mijn portret daar hangt. Het is dan ook belangrijk dat de universiteit daar open voor staat. Waarom zou een man beter zijn dan een vrouw?’

Wat geeft u jonge vrouwen mee die het willen maken in de wetenschap?

‘Geef niet op, volg je droom, maar zorg ook dat je je vak belangrijk vindt. Als ik geen hoogleraar was geworden was ik niet ongelukkig geweest, als ik maar m’n vak goed had kunnen uitvoeren. Daarnaast moet je het goed organiseren en kijken wat je aankan. Dat is voor iedereen belangrijk natuurlijk.

Verder moet je goed je grenzen stellen. Hoogleraar zijn is best een zware en verantwoordelijke baan. Kan je bijdragen wat je wilt bijdragen? Denk heel goed na waarom je je vak kiest. Ik heb autisme op de kaart kunnen zetten, als ik zie hoeveel mensen zich daar nu mee bezig houden, dan haal ik daar meer voldoening uit dan uit het feit dat ik hoogleraar ben geworden. Dat ik in de Senaatskamer hang voelt als een bonus.’

Moet een vrouw harder werken om het te maken in de wetenschap dan mannen?

‘Ik denk dat er inderdaad nog wel wat weerstand is. Maar het hangt ook van jezelf af. Opmerkingen over dat mannen beter zouden zijn, zijn pure onzin, en ze raken me totaal niet.  Je moet geloven in je eigen mogelijkheden en je moet een goede doelstelling hebben. Ik weet wel dat er vrouwen zijn die veel meer problemen hebben gehad dan ik, maar ik zat gewoon in een hele goede setting, ik heb me nooit benadeeld gevoeld. Wel vind ik het heel belangrijk dat we gelijke rechten hebben.’

Ook in deze serie: Corinne Hofman (hoogleraar archeologie) en Ewine van Dishoeck (hoogleraar sterrenkunde).

welzijn | reportage

  Wat hebben de eerste genetisch gemanipuleerde stier en een restaurant met als motto ‘verbinding’ met elkaar te maken? Het antwoord: een stal. De Stal, om precies te zijn. Want op de vroegere verblijfplaats van stier Herman, achter het LUMC op het Bio Science Park, staat nu De Stal: een duurzaam en maatschappelijk betrokken horecagelegenheid …

welzijn | achtergrond

Op 14 mei 2017 werd de jongste Franse president ooit ingehuldigd: Emmanuel Macron. Met zijn plotse populariteit, grootse plannen en verrassend goede Engels deed hij de grondvesten van de Franse politiek schudden. Precies een jaar later blikt dr. Niek Pas, hoogleraar Franse moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, in een lezing terug op het eerste …

welzijn | reportage

  De Côte d’Azur: alleen maar duur en luxe? Er is een uitzondering! Hoewel de meeste mensen kiezen voor buursteden Nice of Cannes, is de sfeervolle havenstad Antibes een bezoek meer dan waard. De stad biedt een mix van luxe en de charme van het Franse platteland. Ik ging erheen en bekeek de badplaats door …

welzijn

Leiden is een stad van traditie. Deze traditie klinkt door in de stad zelf. Met onder andere de oudste universiteit van het land is Leiden HUPPELDEPUP. Hier zijn de 7 oudste toeristische attracties van Leiden. Must sees voor als je ouders, opa of oma een keer op bezoek komen. Oudt Leyden, 1907 Het is maar bij …

welzijn

Het is een kleurrijke bedoeling, de Wereldfair van het museum Volkenkunde. Het plein voor het museum was 21 mei gevuld met een podium, verschillende kraampjes en vooral veel mensen en vrolijkheid. Een interview met Museum Volkenkunde-medewerkster Farnaaz Jahangier. Wat is de Wereldfair? De Wereldfair is een Wereldse Markt. De bezoekers kunnen meedoen aan verschillende workshops …

welzijn

Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er steeds minder studenten op kamers gaan wonen. Ook veel Leidse studenten wonen elders, zelfs als dat betekent dat ze een flinke reistijd hebben en niet een halfuurtje voor aanvang van een college uit bed kunnen rollen.

welzijn

Duurzaam leven duur of lastig? Leiden Lokaal maakt het jou makkelijker dankzij deze gids die biologisch verantwoorde horecagelegenheden bij jou in de buurt laat zien.

welzijn | interview

We horen er tegenwoordig bijna dagelijks wel iets over: duurzaamheid.Maar hoe zorg je ervoor dat duurzaamheid voor iedereen toegankelijk is? “Wij willen het via educatie nog breder op de kaart zetten”, aldus Nanda van Beest, senioradviseur duurzaamheidseducatie bij de gemeente Leiden.

welzijn | interview

Ties Bosman bouwt Tiny Houses naar de wensen van zijn klanten. Foto: Claire Witteman Tiny Houses zijn helemaal ‘in’. Als je het letterlijk vertaald heb je het eigenlijk over ‘kleine huizen’. Ties Bosman houdt zich in het dagelijks leven bezig met de bouw van deze huizen. Je spreekt volgens hem pas over een Tiny House …

welzijn | interview

In 2050 gaan er wellicht meer mensen dood aan de gevolgen van antibiotica-resistentie dan kanker, aldus een rapport van ‘The Review on Antimicrobial Resistance.’ Er worden steeds minder nieuwe soorten antibiotica ontdekt en bacteriën worden steeds vaker resistent tegen veel gebruikte antibiotica. Aan de Universiteit van Leiden werkt Coen van Hasselt, assistent professor farmacologie, aan …

politiek | nieuws

De gemeente Leiden subsidieert dit jaar 17 onderwijsplannen. Van de 32 voorstellen die binnen kwamen, is ruim de helft goedgekeurd. Samen met cofinanciering van Fonds 1818 ondersteunt de gemeente de plannen met een totaalbedrag van bijna €380.000. Eind 2017 stuurde de gemeente Leiden een uitnodiging naar iedereen die te maken heeft met het onderwijs, met …

welzijn | achtergrond

Ieder jaar is er een waterzuiveringsinstallatie in het land open, dit jaar viel de beurt aan de Katwijkse. Met een kop thee en een koekje in de hand begin ik een gesprek met een van de medewerkers. Ze hopen op een goede opkomst, maar dat weten ze nooit zeker met open dagen. Zo dicht bij …