Artboard 1
03-03-2019 | Wilke Geurds
Ondergronds Leiden: de koelkasten van vroeger

LEIDEN – Onder de grond bevindt zich een wereld die weinig mensen in Leiden kennen. In het centrum bevinden zich overal kelders, van grote vochtige ruimtes tot kleine opslaghokken. De afgelopen jaren heeft archeoloog Jasper van Kouwen ze op de kaart gezet. Tijdens zijn rondleidingen neemt hij groepjes toeristen mee naar deze ondergrondse wereld.

‘Peter kende de geruchten over tunnels die zich onder de stad zouden bevinden. Sommige zouden al bij de bouw van de Pieterskerk, de Hoogelandse Kerk en andere kerken in het oorspronkelijke ontwerp meegenomen zijn. Andere zouden weer gegraven zijn tijdens het Leidens Ontzet.’ 

Jeroen Windmeijer, uit het boek Het Pauluslabyrint, 2017.

Bestaat dit ondergronds gangenstelsel echt in Leiden? Van Kouwen antwoordt hierop zonder aarzeling: ‘Daar klopt helemaal niets van! Maar door Jeroen ben ik wel begonnen met het geven van rondleidingen door de kelders van Leiden.’ 

Dat was het begin van zijn eigen bedrijf: De Oudheidsfabriek. De kennis die hij op deed over Leiden, wilde hij graag met zoveel mogelijk mensen delen. Van Kouwen: ‘Archeologie zorgt voor verbinding tussen mensen en de plek waar ze wonen. Vooral Leidenaren volgen de rondleiding en je ziet dat deze verhalen zorgen voor een gevoel van trots. Dat is heel mooi om te zien!’

Koekoek
‘Er zijn ongeveer 15 tot 20 grote kelders in Leiden en daarnaast nog veel kleine opslagkelders. Toch is er over veel kelders weinig bekend of zijn ze nog niet ontdekt. Dit komt omdat de meeste kelders in particulier gebruik zijn’, vertelt Van Kouwen. De afgelopen jaren heeft Van Kouwen zelf een groot deel van de kelders in beeld gebracht. ‘Soms zit ik uren lang achter mijn computer op Google Streetview kelders op te zoeken. Als je door een steegje loopt en in de grond een roostertje ziet, dan weet je dat zich daar een kelder bevindt. Onder de roosters, die ook wel een koekoek worden genoemd, zit een raampje. Dit zorgt voor daglicht in de kelder. 

De koekoek bij de kledingwinkel Next Door by Sil. Foto: Wilke Geurds.

Al anderhalf jaar lang geeft Van Kouwen bijna iedere woensdagmiddag een tour door ondergronds Leiden. Vlak voordat het tweede boek van Jeroen Windmeijer uitkwam, werd hij gevraagd om te vertellen wat zich écht onder de grond bevindt in Leiden. Vanaf dat moment verdiepte Van Kouwen zich in deze ondergrondse wereld.

Vochtproblemen
De kelders die Van Kouwen tijdens zijn rondleiding laat zien, komen voornamelijk uit de dertiende tot de vijftiende eeuw. ‘De meeste kelders dienden als grote voorraadhokken. Het zijn eigenlijk de grote koelkasten van vroeger’, zegt Van Kouwen. ‘Onder de grond heb je een stabiel klimaat en daarom werd hier al het voedsel in opgeslagen. Vaak hingen er grote ringen aan het plafond en hier hing je met een haak het eten aan, zodat de muizen er niet bij konden.’ 

Er is één groot probleem met de kelders in Leiden: vocht. Vroeger hadden we veel grachtjes in Leiden die zorgden voor de ontwatering. Via deze grachten kon het water afgevoerd worden naar de zee. Tegenwoordig zijn veel grachten gedempt, waardoor het water in de grond blijf zitten. Veel kelders bevinden zich daardoor in het grondwater, met als gevolg vochtproblemen. Daarom moet je oppassen dat je tijdens de rondleiding niet ineens met je voeten in een laag water staat.

Kloostermopppen
Iedere keer als Van Kouwen een nieuwe kelder bezoekt, probeert hij erachter te komen hoe oud het is en of hij nog gebruikssporen van vroeger kan vinden. Als je bijvoorbeeld kloostermoppen, de oudste bakstenen die er bestaan, tegenkomt in de kelder, dan stamt de kelder negen van de tien keer af uit de dertiende eeuw. Ook vertelt de grootte van de steen hoe oud de kelder kan zijn, want hoe groter de stenen, hoe ouder ze zijn. 

In de kelder bij Juwelier van Gerner kun je zelf een kloostermop vasthouden. Foto: Wilke Geurds

De oudste kelder bevindt zich op de Breestraat onder de boekwinkel Babooka. Deze grote kelder komt uit de dertiende eeuw. Het is niet vreemd dat veel kelders zich op de Breestraat bevinden. Moet je ook altijd iets harder trappen op de Breestraat als je in de buurt komt van het Stadhuis? Dit komt omdat de Breestraat van oorsprong een oeverwal is en dus de natuurlijke dijk van de Rijn. Dit was een gunstige plek voor de kelders. 

Kaart
Hieronder zie je een kaart met een aantal kelders in Leiden. Niet alle kelders zijn terug te vinden op deze kaart, zoals de kelders onder de winkels de Bever, Magazines 4 you en de Vandyck Experience Store. Benieuwd hoe de kelders eruit zagen en wat er vroeger is gebeurd? Klik snel op één van de onderstaande kelders voor meer uitleg. 

cultuur

Moeite met die laatste weken voor de zomer door te komen? Geen zorgen, Leiden heeft genoeg te doen. Hierbij enkele festivals en events uitgelicht met voor ieder wat wils!

cultuur

Is het einde van je seizoen op Netflix in zicht? Geen paniek! Er staat een compleet nieuw seizoen op je te wachten in de theaters van Leiden. Op 13 mei vindt namelijk de seizoenpresentatie plaats voor het komende theaterseizoen van 2019-2020.   Tijdens de seizoenpresentie laten de Leidse Schouwburg, de Stadsgehoorzaal en Theater Ins Blau zien …

cultuur

Leiden is de stad van ontdekkingen, maar na een ochtend ontdekken ben je natuurlijk toe aan een lekkere lunch in een unieke omgeving. Hierbij de acht must-visit plekjes!

cultuur | reportage

Een kijkje in het park Stoomtrein Katwijk Leiden, waar je een ritje kunt maken in een echte stoomtrein. Maar behalve dat doen de meer dan honderd vrijwilligers nog meer en misschien wel belangrijker werk.

cultuur | reportage

Hockey is voor kakkers, voetbal is voor het volk en darten is een cafésport. Er zijn vele vooroordelen die heersen over sporten, maar kloppen deze wel? Dat er in cafés een dartbord hangt, maakt de sport niet een cafésport. Er zijn namelijk serieuze dartverenigingen, zo ook in Leiden. Wij gingen langs bij de Leidse dartvereniging …

cultuur

Bekijk waar je deze vier bijzonder sporten kunt beoefenen en leer over wat ze inhouden.

cultuur | reportage

De Kleiwarenfabriek Firma Gebroeders Ginjaar maakt sinds 1920 bouwkeramiek, producten die gemaakt zijn van klei. Wanneer je de fabriek binnenloopt, lijkt het alsof de tijd heeft stil gestaan. Jolanda Ginjaar legt uit wat er schuil gaat achter de deuren van dit oude familiebedrijf.

cultuur | interview

Heb jij al 100 keer geluncht en geborreld op de Nieuwe Rijn? Goed nieuws! Sinds afgelopen weekend heeft Leiden er een nieuwe lunchroom/bar bij: ’t Gerecht.

cultuur | interview

Vergeet Coen en Sander of Mattie en Marieke, Leiden heeft zijn eigen talentvolle DJ-duo. Elke woensdag van 21.00 tot 23.00 hoor je de twee radiorakkers Geert (29) en Julius (29) op Sleutelstad FM. In een programma waar muziek en ‘slap gelul’ centraal staan, is het enthiousiasme van de twee DJ’s zo aanstekelijk, dat je elke …

cultuur | nieuws

De twee studenten Benjamin Schoonenberg en Pablo Kattenberg stonden afgelopen zaterdag op de markt met hun zelfgemaakte robot die gedichten produceert. Met behulp van kunstmatige intelligentie kan de Lucebot gedichten maken die geïnspireerd zijn op het werk van de dichter Lucebert.

cultuur

Een biertje in De Kroeg, opera in de Schouwburg, dansen in de Next, cabaret in de Stadsgehoorzaal: Leiden heeft verscheidene mogelijkheden voor een avondje uit. Maar binnenkort is er meer dan dat mogelijk: op industrieterrein De Waard gaat de Wibar zijn deuren openen. In een grote loods in de Willem Barentzstraat zal zich een multifunctioneel …

cultuur | achtergrond

LEIDEN, geproduceerd in samenwerking met Caroline Wesselman Het voormalige schakelhuis van de energiecentrale in Leiden is sinds 2017 overgenomen door bierbrouwerij Pronck. Maandelijks wordt hier 5000 liter aan liefdevolle, eigenaardige en speciale bieren geproduceerd. Vandaag neemt 1 van de oprichters, Frans, ons mee en mogen wij op bottelavontuur. Hoe werkt zo een brouwerij eigenlijk en …